Yellow River
| Origin of the watercourse | Kariqu, Bayan Har Mountains  |
|---|---|
| Mouth of the watercourse | Bohai Sea |
| Lake on watercourse | Cocha Lakes, Gyaring Lake, Ngoring Lake, Hukou Waterfalls |
| Drainage basin | Yellow River Basin |
| Basin country | China |
| Country | China |
| Coordinate location | 36°7′27″N 116°5′52″E |
Kəmoduwu Yellow də, [a] kuru Huanghe lan notəna də, shima kəmoduwu kən indimi China lan kuru kən arakkəmi dunyalan, nəm kuruwunzə 5,464 km (3,395 mi) kuru na njiye 795,000 km2 (307,000 sq mi) yeyi. Kawu Bayan Har lan baditin, kəmoduwudə gədiro lejin kawu Ordos Loop kuruwu kilomita 1,500 (930 mi) dəro gayinro, shidoni yala-gədi Gansuyen Ordos Plateau men lejin kuru gədiro Inner Mongolia lan waljin. Kəmoduwudə daji zauro anəmro walzə kalangai ndikate Shanxi-a Shaanxi-a yedə sədin, gədiro walzə na kəmoduwu Wei'a kəltayindən, kuru North China Plain lan sədin kawu kəmaduwu Bohaibero gayinro. Shi kəmoduwudə sunzə kəla launu njinzəbe yellowben bowotin, shidəwo suro njibero təkənadən fəlejin loktu kəmoduwudə Loess Plateaulan sədindən.[1]
Shi kǝmaduwu Yellow River basin dǝ shima nado kǝla fǝrǝm zamanbe lardǝ Chinabe kurebewo. Futu gargam adabe Chinesebe fəlezənadə, kərmai Xia dynastybedə ci kəmaduwunzəyen saa 2100 BC lan badiwono; Sima Qian's Shiji (c. 91 BC) ye bayanzəna kəla Xia də sha kokkada ngawo təlamma do kəmoduwu Yellow River ye də kəltana njiye nguwuro njiye nadən fəlejin dəga kəriwutəro. Kəmoduwudə katti bareye ngəla suwudəna, amma tən loktudən njiye fəlazəna kuru ngəwuro faltəna, isawu falye njiye fəlazəna 1,593 suro saa 2,540 kate saa 595 BC-a 1946 AD-ayen.[2] Adəye səkə, kəmoduwu Yellow River də sha baraka-a laana-aro gozana suro gargamyen, kuru shiro "China's Pride" a "China's Sorrow" a indiso bowozana.[3]
Yellow River's basin də kərma dəro nəm nguwu am miliyon 120, amma am miliyon 420 ma kozəna kəriyewa karəngəyedən napsana shidoni nji fandoro təngatəyinma.[4] Basin də kashi 13 nasha cidi baretəye China ye dəga gozəna.[5] Nadə nji samibe kalkal gənyi səbandin, kashi 2% nji Chinabedə bas[5]—nji-a kuru njiye-adə fulutəna katap uwuro tən saa 1970s lan, kuru har karəngə adəro, kəmoduwudə ngəwusoro kuluwuro nazəyinba.[6] Tun saa 2003 lan, Chinabe cida njibe South-North Transfer Project dəga sədin kəla shi nji kəmaduwudəbe fulutəben.
Ilmu asalbe Sa kəmoduwu Yellowbedə kuwami yaye gana laa fəlezənadən, shiro 'kəmoduwudə' gultin (河, Chinese kureye: *gâi).[7] Hangal gənatə doni Yumenkou gorge lan tədənadə, na shi kəmoduwudə Loess Plateau zamanbedə kolzənadə, fəlezəna kəmoduwudə loktu laan kate saa 367 BC-a 165 AD-ayen kattiro faltəna, futu chroniclesbe ruwozanadən.[8] Suwa gadedə 'kəmoduwu murky' (濁河, *drôk-gâi) kuru '(katti) kəmoduwu kərwulan' (黃河, *gwâŋ-gâi)[7] sandiya suro saa 145 BCben tawattəgəna [9] [10] kuru suro saa 429 ADben kəmoduwu dyplakbe kərwulan. dalilla asutinba.[c]
Suro Shaanxi loess plateauben, shiro 'kəmoduwu, kəma' (老爺河, [lo˦˩˨ i˧ xɤu̯˧]) təlam Jinben bowotin.[17][18] Mongolian lan, sha Šar mörön lan bowotin (Шар мөрөн 'kəmoduwu kərnawu')[19] au Khatan gol (Хатан гол 'kəmoduwu kamuye').[20] Kəmoduwudə suro Kul Tigin steleben 'kəmoduwu kəli' gulzana (Turkic kurebe: yašïl ügüz, 𐰖𐱁𐰞𐰽𐰺𐰍).[21] Su Tibetanbedə shima "Kəmoduwu Peacockbe" (Tibetan: samma mbeji, Wylie: rma.chu, THL: Ma chu; 玛曲; 瑪曲; Mǎ qǔ).
Gargam Fafaltə Kuru wune: Kǝmoduwu Yellow Riverbe njiye-a kuru Faltǝ-a suro Kǝmoduwu Yellowbe
Darasəwa gargambe kəmoduwu Yellow Riverbe
Kəmoduwu Yellowyedə Ma Yuan (1160-1225, kərmai Song) ye layinzə namzəna. Kǝmaduwu dǝye njiye sǝmbǝliwuna dǝ shima am miliyon kadaye kǝrmunza suwudǝ Kəmoduwudə tussuna fuwutə yala Chinabero faida'a, kuru maləmmaye sha kəla furum zamanbero gozana.[22] Kǝmaduwudǝbe njiye sǝmbǝliwunadǝye banna kada suwudǝna, suroladǝn njiye kada am miliyon falma samin cezǝna mbeji. Suro awowa zauro cezənadə sandima kəmoduwu Yellow Riverbe saa 1344 lan, loktu kərmai Yuanben, nji 1887be loktu kərmai Qingben shidoni am 900,000 səta miliyon 2ro saadənadə, kuru zaman Republic of Chinabe 1931lan njiye am miliyon cezənadə (nasha njiye ngəwu am miliyon cezənadəbe).
Dalil njiye njiyedə shima loess ngəwu kəmaduwudəye Loess Plateau lan gozənadə, shidəwo sambisoro cidiya njiyedən gənatinmadə. Shi sedimentationdə shima celewa alabedə hangallin sabcin. Sandi cele cidiya njibe anyi notənyi kuru ngəwunzaso asutinba. Ngawo adəben, nji ngəwudə diwal bəlin kəmaduwuro letəbe məradəzəna, shiga diwal duno ganaro gotəro dunozəyin. Sa adə wakajiya, suro North China Plain yen tartəyin, loktu laan diwal bəlin gozə kuru cidi bareye ngəwuso, bərniwa au bəladiya diwalnzəyen njiye təmjin.
Shi adamen Chinesebe levees kura-kura gartə ci kəmaduwubedə loktuwalaan shiye banazəgə nəmngəwu njiyedəga suwudin: Sa nji njiye leveesdəga namjiya, raksə waltə kəmaduwudəro lejinba futu ngawo njiye nowataben sədin yeyi, sau shi kəmaduwudə loktuwalaan kərmadə shiti lardəbedəga kozəna. Faltəwa anyiye ci kəmaduwubedə mucro faljin
Lamintǝ