Vacuum
| Subclass of | abstract entity  |
|---|---|
| Part of | Physics |
| Stack Exchange tag | https://physics.stackexchange.com/tags/vacuum |
Vacuum (pl.: vacuums au vacua) shima na awo bawo. Kalimadə suro sifa Latinben goatə (neuter vacuum) maananzə "de" au "de". Kasartə vacuum jili anyibedə shima nasha shi gasbe pressurenzədə zaumaro pressure samibedəga cidiyanzəwo.[1] Ilmuwu Physicsbe ngəwusoro zandezayin kəla ajar ngaltabe ngəladəwo suro na deben waajinmaben, shidəwo loktuwalaan biya biya "vacuum" au na delan bowotinmadə, kuru shi kalma partial vacuumdən faidata shi vacuum kamil gənyidəga manajin futu kamme suro laboratoryben au samilan səbandinro. Suro nzundu-a kuru applied physics-aben, nasha gaden, vacuumdə shima na jilifi yayi shilan dunodə zaumaro duno samibedəga cidiyanzən kara.[2] Kalma Latinbe shiro vacuo gultində shilan faidatə awo laa dərizə kəlzənadəga bayantin. Diwal do awo mashinye awo laa suro zakkatayen (alamanna na deye) au kaata (alamanna hose deye) nizam do nyiyanzə awo deye tətandin də sha evacuation lan bowotin. Awowa tətandənadə sandiya tətandəna, na gaden suro flowstreamben tutuluwuna, kuru cidiya vacuumben gənatəna loktuwalaan sandiya vacuum systemlan sabtin gultin. Duno mashinye samibedə kasamro sədin kuru karewadəwo kasamdəga na dero letəro dabcinmadə shiro suction gultin.
Nəm ngəla vacuumbedə shima futu vacuum kamildəga karəngəzənadə. Awowa gade kalkal, duno gasbe ganadə maananzə vacuum ngəla. Misallo, awo do ne vacuum cleaner lan bowotin də, awo do ne kasam fulujin ma, kashi 20% yeyi ro fulujin.[3] Amma vacuums ngəla-ngəladə mowonjin. Chambers vacuumbe zauro kuradə, suro chemistryben nowatadə, fiziyaben, kuru nzunduben, cidiya trillionth falben (10-12) nəmngəwu samibe (100 nPa) lan cidajin, kuru raksə awowa sənana 100/cm3 nazəyin.[4] Na diyabedə shima awo debe nəmngəlanzəwo, shidəwo atom hydrogenbe gana laa cubic meter falyin tilozənadə suro sami intergalacticben.[5]
Vacuumdə zaumaro mauduwu gashiptəbe kəla falsafaben tən zaman Greekbe kureben, amma shiga kəratənyi sai karnu kən 17th. Clemens Timpler (1605) falsafa kəla jarabtəben sədəna kəla awo de suro tubes sənanaben təbandinben.[6] Evangelista Torricelli shima buro salakkin laboratory vacuum dəga sutuluwu suro saa 1643, kuru nzunduwa gade ngaltəbedəga təbandəna dalil dawari ilmube kəla kasam samiben. Torricellian vacuum dəga tətandin mercury lan awo glassbe kuruwu dəga təmtəgəlan, kuru shiga suro tasaben kalaktəyin shilan mercury dəga təkkin (cidiyan ruyi).[7]
Vacuumdə awo faidaro wallono sanyaram karnu kən 20th belan ngawo konnu incandescentbega tubesbega kəndolan, kuru nzunduwa vacuumbe jili kada təwandəna tədən. Fuwutə adamganabe spaceflightnzədəye məradəga səsangəna kəla futu awo deye kəla nəlefa adamganaben, kuru kəla awoa kənəngabe sammasoben.
Ilmu asalbe Kalima vacuumdə Latinlan kedo 'na de, de', su faidatə neuter of vacuum, maananzə "de", vacare'a leyata, maananzə "dero waltə".
Vacuum də shima kalma gana təlam Nasaraben mbejidəwo suronzən vowel u indi kəllata mbejidə.[8]
Gargam asutə Tarihilan, kəla awo jili vacuumdə mbeji ra gənyiben kambiyi kada mbeji. Falsafaa Greekbe kureyedə sandiye gashiptana kəla awo den, au den suro ilmu atomismben, shi dəwo de kuru atomdə shima awoa faidaa kəla physicsben bayanna sadinmawo. Lucretius ye kambiwu sədəna kəla awo deye mbejiro karnu buroye BC lan kuru Hero of Alexandria ye jarabsəna amma kənasartənyi awo deye tətandin karnu buroye AD lan.[9]
Ngawo Platoben, attəson yayi, shi raayi turinbama alamaram baadəma shegə ngəwu sətana: hangalmen shiga asutinba, raksə, kəlanzəma, duno bayanbe gade suwudin ngawo nəmngəwu zahirre shiga kalkalzənaben kuru, maananzən, tawadəro affima kalkalro gultinba. Aristotlebe kasatsəna kəla awo dedə alamen waajinbawo, dalildə shima awoa ngəwu dərizə kəlzənadə tini awoa kada səmbəliyin kuru awo dedəga suwudin. Suro kitawunzə Physicsben, kitawunzə IV, Aristotlebe kambiwuwa kada kəla awo deben cina: misallo, shi təgəndodəwo awolaa datəgəramzən gozə kojinbadə raksə gozə kojin ad infinitumro, dalil laa awolaadə ndaranzəson napcin bawo.