Tsunami
| Subclass of | Natural disaster, displacement  |
|---|---|
| Has effect | Flood, rogue wave |
| Studied by | Geology, geophysics, oceanology |
| EntitySchema for this class | Entity schema not supported yet (E115) |
| Unicode character | 🌊 |
Tsunamidə (/(t)suːˈnɑmi, (t)sʊˈ-/ (t)soo-NAH-mee, (t)suu-;[1][2][3][4] nji ngəwu'a faltə, nguwusoro suro kəmaduwuyen au kəmaduwu kurayen. Cidi kərtə-a, kau konnuye fəlangtə-a, cidiya njiben fəlangtə-a, cidi fəlangtə-a, glacier calvings-a, meteorite-a kuru awowa gade sami au cidiya njibe-a sammaso raksa tsunami suwudin.[6] Waves kəmaduwube nowatadəa gənyi, shidəwo kasamlan təbandində, au tidesdə, shidəwo duno kəngalbe-a kawusube-aye suwudinmadə, tsunamidə njibe awo laa kuralan faltəlan təbandin.
Tsunami waves də waves cidiya kuluwuye'a samunzənyi dalildə wavelength nzadə zauro kuruwu.[7] Tsunamidə tiyi njiye kaltəro waljinro, burolan tiyi njiye duwaro cijin dəga samənjin.[8] Dalil adə nankaro, ngəwusoro shiro tidal wave gultin,[9] amma faidatə adə ilmuwu kimiyabedəye saraanyi dalildə shima nəmkam ndikate tides-a tsunami-aben asutə kattuwube cin.[10] Tsunamidə suronzən waves kada mbeji, loktuwa mintilan səta awa kadaro saadin, awo shiro "wave train" gultindəro isayin.[11] Wave heights mita mewu yeyi də awo kura-kura lan tuwandin. Shi tsunamidǝ nasha ci kǝmaduwubedǝn kara yaye, dunonzǝ bannatǝyedǝ zaumaro kura, kuru raksǝ ci kǝmaduwube sammaso lejin. Tsunami kəmaduwu Indianbe saa 2004bedə suro tajirwa alagəlabe zauro banna'a suro gargam adammanaben, gananzə yayi am 230,000 cezəna au fattəgəna suro lardəwa 14 kəmaduwu Indianbedən.
Gargamma Greekbe kureye Thucydides ye suro karnu kən 5th BC yen Gargam kəriwu Peloponnesian ye lan shawari cina kəla tsunami də cidi suro njiye lan lezəna,[12][13] amma asutə tsunami ye də gana har karnu kən 20th ro, kuru awo nguwu notənyi. Nasha kura-kura kulashi kərmaye adəye suronzan awo səkə cidi kərtə kura-kura laadə tsunami suwudinba kuru laadə sənanadə suwudin dəga asutə. Kulashi do lejin ma adə banazəgə futu tsunami ye suro kəmaduwuyen kojin dəga kalkalro notəro dawartəna kuru futu tsunami waves ye ci kəmaduwuye'a letayin dəga.
Ilmu kalmabe Tsunami Tsunami
"Tǝnami" suro kanjiben Su Japanbe Kanji Hiragana Katakana Ruwo-a
Kalima "tsunami" də tsunami Japanye (津波) lan gowotə, ma'ananzə 'ci kəmaduwuye'. Nəmngəwuro, falbe raksə kəndo Nasarabe noatadəga zəgayin kuru s kəljin, au nəmngəwu faltinba faidatin futə Japaneseben.[14] Am təlam Nasaraben manazayin ngəwuso kalmadəbe /ts/ dəga /s/ ro falzayin "t" dəga koltəlan, sau təlam Nasarabedə /ts/ badiyaram kalmaben kasatsənyi, amma futu Japanesebe bowotində shima /ts/. Kalmadə təlam Nasarayen zauro kasattəna, amma ma'ananzə Japaneseyedə mbu gənyi kəla wavesben, shidoni harbourslan bas waajinbadə.
Tidal wave
Ngawo tsunamiye Aceh, Indonesialan, Disemba 2004 Tsunami də yimlan sha tidal waves lan bowotin.[15] Kalma buron-nowatadə suro bayan tsunamiben gowotə, shidəwo tidal bore zauro ngəwudə. Tsunami-a tides-a indiso njiye suro cidiyero lejin, amma tsunami lan, njiye suro cidiyero lejin də zauro kura, kuru tide zauro duno'a kuru duno'a fəlejin. Saa karəngə adən, shi kalma "tidal wave" də zauro faidatinba, taanasmaro nasha ilmuwu kimiyabedən, dalilnzədə awo shiro tsunami gultində tides'a letəgəram ba, shidəwo duno kəmballe-a kawusube-aye shiga suwudində njidəga faltəro gənyi. Ma'ana "tidal" ye də suronzən "samənzəna"[16] au "jili au hal tides ye mbeji yaye, kalma tidal wave faidatə də ilmuwu cidiye-a ilmuwu kəmaduwuye-a ye dabsana.