Suez Canal
.jpg)
| Native label | قناة السويس  |
|---|---|
| Nickname | Marlboro Canal |
| Named after | Suez |
| Country | Egypt |
| Located in the administrative territorial entity | Suez Governorate |
| Located in/on physical feature | Isthmus of Suez |
| Coordinate location | 30°42′18″N 32°20′39″E |
| Follows | Canal of the Pharaohs |
| Start point | Kǝmaduwu Atlantic yǝ |
| Destination point | Kǝmaduwu Indiabe |
| Has effect | aleksandrinka |
| Operator | Suez Canal Authority |
| Manufacturer | Compagnie universelle du canal maritime de Suez |
| Architect | Ferdinand de Lesseps, Alois Negrelli |
| Date of official opening | 17 Jumada auwal 1869 |
| Terminus | Levantine Sea, Suez Bay, Port Said, Suez Port |
| Connects with | Red Sea, Kǝmaduwu Mediterranean bǝ |
| Official website | https://suezcanal.gov.eg |
| History of topic | Q1517501 |
| State of use | in use |
Shi Suez Canal də (/ˈsuː.ɛz/; Arabic Egyptbe: قناة السويس, Qanāt as-Suwais) shima diwal njiye kəla kəmaduwuben tətandənama suro Egyptben, shi doni kəmaduwu Mediterraneanbe-a kəmaduwu Kime-a kəljinma Isthmus Suezbe men kuru Africa-a Asia-a yekcin (kuru Pennaiins Egyptbedən). Shima kalangai ndikate Africa-a Asia-a ye wo. Diwal kasuwube kilomita 193.30-yedə (mi 120.11) shima diwal kasuwube kura kate Europe-a Asia-ayen.
Suro saa 1858 lan, diplomat Faransabe Ferdinand de Lesseps də kampani Suez dəga kokkono dalil bəladə gartə nankaro. Gar do canal ye də saa 1859 lan səta 1869 ro saadəna. Canal də hukumamen kəntawu November ye kawunzə 17 saa 1869 lan katəna. Mara njiye ro diwal daataro kate kəmaduwu yala Atlantic ye-a yala kəmaduwu India ye-a Mediterranean Sea ye-a kəmaduwu Red Sea ye-a men, kəmaduwu South Atlantic ye-a Arab anəm India ye-a dəga fulujin. London də alamanna kilomita 8,900 (mi 5,500) yeyi, kawu 10 ro saadəna not 20 lan (37 km/h; 23 mph) au kawu 8 not 24 lan (44 km/h; 28 mph).[1] Canal də datəram yala Port Said ye lan səta datəram anəm Port Tewfik ye bərni Suez ye dəro saadəna. Suro saa 2021 yen, mara njiye 20,600 ma kozəna canal dəga farzana (awalan 56).[2]
Canal buroyedə suronzən diwal njiye fal mbeji kuru na'a Ballah Bypass-a Great Bitter Lake-a lan kojin.[3] Suronzən, futu Alois Negrellibe dawarizən, kokowa ba, kuru nji kuluwube surodən sədin. Sammason, nji do suro canal yala Bitter Lakes ye də yalaro lejin suro winter yen kuru anəmro lejin suro summer yen. Anəm kəmoduwuwabedən, kərmadə tide Suezbedən faltin.[4]
Shi canaldə kəmanzə gumnati Egyptbe, amma am Europebe zarnza satanasodə, ngəwunzaso British a kuru French a, shima kamfanidəbe kənganzawo kuru shiga cidazayin har kəntawu Julybe saa 1956, loktu shi kura lardəbe Gamal Abdel Nasserbe shiga kərmaibe ro kalaksənadən—shi awo shima adəbe səkə Suez Crisis suro saa October-November saa 1956 ro saadənadə.[5] Shi canal dəga cidajin kuru shiro cistayin kərmai Suez Canal Authority [6] (SCA) Egyptbe. Cidiya Convention of Constantinople yen, raktə faidatin "loktu kəriwube lan futu loktu nəlefaben, maara kasuwube au kəriwube ndasowoso, alama gayirtə baro." Soja'a njiye doni ci kəmaduwu Mediterranean Sea ye'a Red Sea ye'a (Egypt'a Israel'a) də Suez Canal lan zauro məradənza mbeji. Ngawo Egypt ye Suez Canal dəga zaksənayen baditəram kəriwu kawu arakkəye kəntawu June ye kawunzə 5 saa 1967 lan, canal də saa usku ro zaktəna, yim kawu kəntawube 5 saa 1975 lan waltə katəna.[8]
Gumnati Egyptbedə gar badizəna suro saa 2014ben kəla shi Ballah Bypassdəga faraktə kuru faraktə shi 35 km (22 mi) ro loktu shi canaldəga letəbedəga duwaro diwo nankaro. Faraktə adəye nəm nguwu Suez Canal ye dəga indiro kalaktəro nyatəna, mara njiye 49 lan səta 97 ro saadəna woson.[9] Kungəna LE (Egyptian Pound) biliyon 59.4 (US$9 billion), cida adə kungənadə shaida zar yikobe riba-a mbeji shi dəwo kamfani Egyptbe-a amso-aro cedo.
Suez Canal Authority dəye hukumamen diwal shitibe bəlində suro saa 2016 lan kawono. Diwal shitibe adə, nasha yalabe gədi Suez Canalbedən, shidə East Terminalro faidajin mara njiye terminaldən gənatə-a fəletə-aro. East Container Terminal də kəla Canal kəlanzəyen kara, kawu shiti bəlin gartə baditinno mara njiye dəga gənatə au fəletə mowonjin ba loktu convoy də lejin lan.[10]