Special relativity
| Part of | theory of relativity  |
|---|---|
| Inception | 1905 |
| Discoverer or inventor | Albert Einstein |
| Time of discovery or invention | 1905 |
| Has characteristic | mass in special relativity |
| History of topic | history of special relativity |
| Invariant under | Lorentz transformation |
| Stack Exchange tag | https://physics.stackexchange.com/tags/special-relativity, https://astronomy.stackexchange.com/tags/special-relativity |
Suro physicsben, shi dawari ilmube taganasbedə, au biya biya awo kəskedə, shima nazariya ilmu kimiyabe kəla nəmkam ndikate dunya-a loktu-aben. Suro kakkadə Albert Einsteinbe saa 1905ben, "Kəla Electrodynamics Tiyiwa Təgəndoben", shi dawari ilmubedə futu awoa indi baslan kara:[p 1][1][2]
Shi doka physicsbedə faltinbawo (samən) suro inertial frames referencebe sammason (maana, frames referencebedəwo acceleration bawo). Adə shima nowotə kaida nəmkarəngəben. Shi nəmduno nurbedə suro awoa deben dəwo hangal gənatəmaso sammasoro fal, təgəndo na nurbedə au hangal gənatəma muradətənyi. Adəga nowotə kaida nurbe sambisoro faltinbaro, au kaida nurbe kasonzə faltinbaro. Shi dawari burosalakbedə shiga burosalaklan Galileo Galilei shima sutuluwu (wune Galileanbe nəmgadetənzə).
Samno Relativitydə shima dawari ilmube duwo awoa ngəwuro lezayinmadəga kalkalro bayanjinmawo. Relativitydə raayi loktudə ndarason kalkalro lejin suro dunyaben falzəna kuru raayi bəlin shi loktudə awo kəlanzəlaro lejin sammaso gade-gaden lejin. Loktudə raktə bayantin kəla agogoben ticks isaptəlan. Agogowa təgəndinsodə hangallin lezain. Awowa indi loktu fallan ngaltənadə kəla agogo na falyen loktu gade-gaden wakajin agogo təgəndinlan ngaltiya. Kaso do suro awo nowatayen təbandində, fulutədə asutinba. Nasha kaso konnubedən fulutədə zauro faidaa. Nasha relativistic speeds anyiben, awoa zahirro waajinma gade kadadə asutin awoa relativity taganasbedəga surodən gənatəlan.[3]
Futu Shi dawari ilmube shiro special relativity gultində ilmu isawube bas məradəzəna martawa mowonti kuraben, shidə zaumaro nowata suro mauduwua physics zamanben. Kuruson shiye asutəndedəga faljin, musammanno asutənde kəla loktuben.[3]: ix Kəla postulates au zanna indiben gartəna, dalilla kada zayin.
Sandi postulates indidə sammaso hangal gənazayin kəla am hangal gənatəmasodəbe nəmkaso sambisoro kamanzaa lezayinno. Shi postulate buro salakbedə, shi kaida relativitybedə, wono shi doka physicsbedə awoa dəwo naptə cotto dasagənadəro təngatəgənyi: misallo, kam hangal gənatəmadə suro maara cidiben awoa alakkata suro maara cidiben dasagənadəga surin waneye shi maara cididə lejin au lejinbaro turin.[3]: 5 Shi postulate kənindimidə, constant speys traveltation of kaso fallan waneye nur suro tashadəyen ngalzayin au nur maara cidiye lejinlan. Nur do tasha lan səta maara cidiyero lejin də kasonzə tilo, jilifi yayi maara cidiye lejin yayi.[3]: 25
Suro dawari ilmube kəla nəmkamzaben, awoa indidə kəltana fasari "relative speed"bedəga falzayin. Susu asutə kəske nəmcintə bəlawurotəbedə loktu tətənadən yaktəben, shi dawari ilmube bəlindəbe kaso konnubedə shima kaso zauro mowonjinmawo. Suro relativity taganasben, nəmcintə cidilan loktu fallan loktu fallan futu agogo təgəndinbedəye kaso suwudinba futu cidilan turinro factor mewulan.[3]: 28