Skin
| Subclass of | animal organ, animal product, particular anatomical entity, sensory organ  |
|---|---|
| Has use | protection |
| Studied by | dermatology |
| Development of anatomical structure | skin development |
| Connects with | subcutaneous bursa |
| Hashtag | skin |
| Has characteristic | complexion |
Kadiyi du shima ferno donyi tǝlala, tǝlala, tiyi dabba donyi shila ngawoye, faidanzǝ yakkǝ: nzǝliwo, kaltǝ, a fantǝ.
Dabba gade donyi, alaman nasha arthropod exoskeleton be du, wuratu nza gade gade, gar nza a kemikal nza gade gade. Shi sifa cutaneousdǝ magǝnanzǝ "karayibe" (Latinlan cutis 'karayi'). Dabba donyi mammals lan, karayi du shima nasha donyi integumentary ye, shi donyi ectodermal tissue lan tuwandin ma, shi donyi zar tiyi ye, shila, ligaments, a suro lan danama. Karayi alagǝ gade-gade amphibians-a, reptiles-a, ngudowa-a lan mbeji.[1] Katti (surodən tiyi karaiye-a cidiya karaiye-a mbeji) faida kada mbeji nasha awoa shilaye gade-gade alamanna kangadi dabbaye (alama fe) kuru rhinos, cervids’ antlers, giraffids’ ossicones, armadillos’ osteoderm, kuru [][2]
Dabbawa mammals sammaso karayinzalan kunduli mbeji, dabbawa suro njibe alama bənyi kura, dolphins, kuru porpoises sammaso kunduli ba. Shi karayidǝ kǝndaramdǝga kǝltǝyin kuru shima lai buro salakbe awowa diyabega faitǝbewo. Misallo, shi karayidə faida kada sədin nasha tiyidəga awowa kwasuwa suwudinben[3] kuru nji ngəwuro fəttəben.[4] Faidawanzə gadesodə sandima awo kəladən gənatə-a, nəmkəluwu kaltəgə-a, awo fantə-a, kuru vitamin D folates tətandin-a. Kadiyi zaumaro bannatǝnadǝ raksǝ da scar tissue lan ngajin. Adə loktu laan laununzə faltin kuru laununzə bajin. Nəm kərau karayibedə nasha-naro gadejin kəla nji alaubedən. Adamganalan, misallo, karayi cidiya shimye-a kuru nasha shimye-adə shima karayi tiyibe zauro sarsarwo nəmkəruwunzə 0.5 mm kuru shima na buro salakkin alama nəmngəlibe fəlejinmawo misallo "crows feet" kuru limtəwa. Karayi donyi kǝla kǝskaye dǝ shima karayi donyi tiyi lan zauro kǝrawu 4 mm. Duwa-a nəm ngəla-a tunu ngatəyedə estrogen lan faidatin.[5][6][7]
Fur də kunduli ngəwu.[8] Buro salakkin, kundulidə insulation karayibedəga sərayin amma kuru raksə hal jima'iye kən indimiro waljin au camouflagero waljin. Dabbawa gadeson, karayidə zauro cibbu kuru kərtətəf kuru raktə shilan karayi tətandin. Reptiles-a kuru bǝnyi-a nguwuso tiyi karayinzaben scales nzǝliwobe mbeji, kuru ngudowadǝ feffe nzǝliwobe mbeji, samma so beta-keratins lan tǝdǝna. Karayi Amphibianbedə awo duno'a gənyi, musamman maro nasha kemikalbe karayimen kotəyen, kuru ngəwusoro shidə osmosis-a diffusive-aye duno'a sədin. Misallo, kokko suro awo anestheticben namzənadə duwaro shiga təmzayin loktu kemikaldə karayinzəro tartəyinlan. Karayi Amphibianbedə faida kada sədin nasha kənənga kullumye-a kuru raktənza na kənəngatəbe kada-a kuru kəndaaram kəndarambe-a lan faidatə-a.[9]
Yim kawu kəntawube 11 kəntawu Januarybe saa 2024-lan, ilmuwu biologybeye hawar sadəna kəla karayi shiro kureyewo, shidəwo saa miliyon 289 kozənalan tətandənadə, kuru waneye karayidəwo awo suro cidiben gərjinma kurebe.[10][11]
Ilmu asalbe Kalima karayidə buro salakkin karayi dabbaye kazəmu-a tanned-a basro maanazə kuru kalima karayi adamganabedə shima karayi. Karayidə karayi Norse kureyedən gowotə "karayi dabbaye, kunduli", dareramdən fərtə Proto-Indo-Europeanben *sek-, maananzə "kamtə" (waneye kəla loktudən karayi dabbayedə kamtə kazəmuro faidatə nankaro).[12]
Fasal dabbawa mammalsbe
Dermis
Samtəram layi bube suro karayi shi shibedən. (Corium – TA kalma gade dermis ro – sami kəmburam lan ruwotəna.)
Kurtə nasha kadiyibe (fotodə ratne kuratəro). (Dermis də dawu kəmburam lan ruwotəna.) Asutuwu Mesh D012867 Kalimawa tiyi kamye [Wikidata lan sasərne] Kadiyi dabbawa mammalsbedə fernowa indilan kəllata:
Shi epidermisdǝ, shido njiro sǝkǝ kasuwa sǝtayinma kuru kasuwa sǝtayinma. Shi dermisdǝ, shido nado appendages karayibero faidajinma. Katti Hawar kura: Katti Shi epidermis dǝ shima awo donyi diya lan kara. Shidə awo donyi tiyi lan faidajin ma, shi donyi nji tiyi lan rojin ma kuru awoa kwasuwa suwudin ma, kuru shi donyi squamous epithelium lan bowotin ma, [13] shi donyi basal a kuru suprabasal keratinocytes gade gade ma.
Keratinocytes du sandima cells kura ma, kashi 95% nasha tiyi lan danama, amma cells Merkel ye, melanocytes a Langerhans ye mbeji. Epidermis də waltə strata au layers ro yaktin (layer diyaye lan baditin):[14]
Stratum korneumbe Stratum lucidum (suro musko-a cidi-ayen bas) Stratum granulosum Stratum spinosumbe Faldo faraskǝram fernoye dǝ (kuru son tartǝm germinativum lan bowotin) Keratinocytes donyi suro stratum basale ye du, mitosis lan wurazayin, kuru cell donyi feroye du, strata ro lezayin, zadǝ nza faljin, cell donyi kataffa kada lan, hatta anucleated ro waljin. Loktu donyi keratinocytes be du zauro fasal ro waljin, cellular donyi kǝltǝram (desmosomes) kate kamanza yen, kuru keratin protein a lipids a tuwandin, shi donyi banazǝyin ma.