Sexually transmitted disease
| Subclass of | infectious disease, pandemic and epidemic-prone diseases  |
|---|---|
| Has cause | human sexual behavior, infection, sexual risk behavior, absence |
| Health specialty | infectious diseases |
| Medical examination | histopathology, blood culture, pelvic examination |
| Possible treatment | antibiotic, antiviral drug, ablation, local anti-infective agent, post-exposure prophylaxis |
| Handled, mitigated, or managed by | safe sex, barrier contraception, screening, monogamy, sexual abstinence |
| ICPC 2 ID | A78 |
Kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma (STI), shi donyi kasuwa jima'i lan tuwandin ma (STD) au venereal disease (VD) lan bowotin ma, shi donyi jima'i lan tartǝyin ma, musamman maro jima'i lan, jima'i suro lan, jima'i ciye lan, au loktu laan jima'i musko lan.[1][2][3] STIs də buro salak lan alamaram suwudin ba,[1] shi do ne fujiwo am gadero kwasuwa suwudin ma.[7][8] Kalima kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma dǝ shima kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma au kasuwa donyi jima'i lan tuwandin ma dǝro tǝrayin, sau shilan kasuwa donyi alamaram kasuwa ye ba ma mbeji.[9] Alama-a kuru alamawa STIsbedə suronzan awo suro kammaben suluwin-a, awo suro kammaben suluwin-a, ulcers kəla au nasha kamube-a, kuru zau fantə-a mbeji.[1] STIs laadə raksa sambi ba suwudin.[1]
Kasuwa STIbe kuliwa kwasuwabe suronzan chlamydia-a, gonorrea-a, kuru syphilis-a mbeji.[1] STIs virusbedə suronzan warts tiyibe-a, herpes tiyibe-a, kuru HIV/AIDS-a mbeji.[1] Kasuwa STIbe suronzan trichomoniasis mbeji.[1] Kasuwa STIbe ngəwuso, jili syphilis-a, gonorrhea-a, chlamydia-a trichomoniasis-adə, kurun tədin kuru kurun tədin. Gadeso, alamanna HIV/AIDS-a herpes-a, kurun tədinba.[1] Kalimi laa sodə futu kasuwa laa fulujinro notəna, surodən hepatitis B-a HPV jili gana laa-a mbeji.[2] Condom faidatə-a, nəmkam gana-a, kuru nəmkam ndikate kam falye kam gade-a kəljin-a samma awowa jima'iye ngəla doni STIs fulujinma.[1][2] Ilmu jinsibe kəzəkkədə faidajin.[10]
Jaraptəwa STI notəyedə ngəwusoro lardəwa fuwuzanalan tuwondin, amma lardəwa fuwuzanalan ngəwusoro tuwondinba.[1] Nguwusoro nongu-a nəmzalum-a STIsro kəllata mbeji.[1] Suro saa 2015 yen, STIs (HIV dawun baro) kərmu 108,000 dunya sammason suwudəna.[4] Dunya sammason, suro saa 2015 yen, am biliyon 1.1 yeyi STIs mbeji HIV/AIDS gənyi.[3] Am miliyon 500 yeyi də kasuwa syphilis-a, gonorrhea-a, chlamydia-a au trichomoniasis-a mbeji. Gananzə yayi kamuwa miliyon 530 gadeye herpes tiyinzaye mbeji, kuru kamuwa miliyon 290 ye virus papillomaye mbeji.[1] Gargam kəla STIsben ruwotənadə zaman kurebedə gananzə yayi Ebers Papyrus (c. 1550 BCE) kuru kitawu Hebrewbe/Kitab Dina (8th/7th C. BCE) ro waltəgəna.[11]
Alama-a kuru alama-a [alama] Nasha adə ngalwotəgə məradəzəna. Rangnǝm banagǝmin bayanna fattǝgǝnadǝ yiralan. (Kǝntawu Yulibe saa 2018) STIs sammaso alamaram mbeji gənyi, kuru alamaramdə ngawo kwasuwadəye fəlezənayen fəlejinba. Loktu laan kwasuwadə alamaram baro gotin, adəye fujiwo kam gadero kotəye koljin. Kwasuwa dəro wutəgəmen, STIs laa kurun tədinba də raksə suronza ba, zau fantə au kərmu suwudin.[12]
STI mbeji suro nduli prepubescentben də shima nəmzalum jima'iye fəlejin.[13]