Second
| Subclass of | time interval  |
|---|---|
| Part of | minute, centimeter–gram–second system of units, MKS system of units |
| Short name | sek., sek., sek., s, sec |
| Measured physical quantity | duration |
| Subdivision of this unit | decisecond, tierce, millisecond, microsecond |
Kən indimidə (alama: s) shima loktə donyi yaktə yimlan tuwandinma, buro salaklan awa 24 ro, daji minti 60 ro, kuru dareram lan second 60 ro, jumla 24 × 60 × 60 = second 86400 yim woson. Ma'ana shima də, 1⁄86400 kokortə sidiye lan, kwamison nizam loktu dinaye 1 (UT1) ye faidatin.
Fasari kərmabe a kuru mailabe suro fasal dalami dunyabe (SI) bedə taidazə kalkal:
Kənindimidə [...] fasartəna nəmngəwu lambabe cesiumbe (Cs) bedəga gotəlan, ΔνCs, shidonyi cidi-kəndaram hyperfinebe nəmngəwunzə Cs-133 atombedə, shima 9192631770 loktə bayantin dalami hertzben, shidonyi tilo [1] 1.
Fasari kərmabe adəga suro saa 1967 lan gotəna loktu kən indimidəga fasartəro mowonjindən futu awowa faida'a alagəbe agogo cesiumben.[2] Kaso kokortə dunyabedə gadejin kuru gana laa fulutinna, leap second loktu kalkal gənyilan loktu jamabero tərayin [nb 1] agogowa kokortə dunyabe'a kalkalro diwo nankaro.
Ilmu asalbe "Minute" də Latin lan kedo: pars minuta prima, ma'ananzə 'nasha gana buroye', maana awadəye yaktə buroye - nasha 60 ro yaktə, kuru "kən indimi" də pars minuta secunda lan kedo, 'nasha gana kən indimi', waltə nasha 60 ro yaktə.[3]
Faidatǝ Agogowa analogbe-a agogowa-adə ngəwusoro alama tick fiyakkə fəskanzalan mbeji, seconds (kuru mintiwa) wakiljin, kuru "musko kən indimi" loktu secondsben kozənadə alamaram sədin. Agogowa zamanbe-a agogowa-adə ngəwusoro isawu secondbe arawu indi mbeji.
Kawudowa SI bedəga kalma kənindimidəga kəltin yaktə kənindimiben: milliseconds (duwulan), microseconds (miliyonlan), nanosecondslan (biliyonlan), kuru loktəlan dalami sənana kənindimiben. Sekondi kadadə awa-a minti-an isayin. Amma SI prefixes də shilan faidata kawattə kənindimibe alamanna kiloseconds (sekondi duwu kada), dalami adəga faidatinba kəndolan. Awo kuro-kuro asutinma yaktə gana kən indimibedə shima 1-gigahertz microprocessor shidonyi loktə kəltəram nanosecond 1 bewo. Kaso shutter camerabedə ngəwusoro yaktə secondben fəletin, alamanna second 1⁄30 au second 1⁄1000.
Sexagesimal yaktə yimdəbe kalandalan kəla asutə shillewuben tən saa duwu kənyakkəmi BCben mbeji, amma sandidə seconds gənyi futu kuro notənadə.[4] Yaktə loktəbe sənanadə raktə ngaltinba loktudən, adəbe səkə yaktə adəga konkomilan təwandəna. Loktu isaptəma buro salakbe doni raksə second kalkalro isayinmadə sandima agogo pendulumye karnu kən 17th lan tətandənadə. Saa 1950 lan baditəna, agogo atomicbedə loktu ngaltəma ngəlaro wallono kokotə dunyabe-a kozənaro, kuru kuro awodəga gozaa kowada.