Rice
| Subclass of | Cereal, staple food, caryopsis, food ingredient, shelf-stable food  |
|---|---|
| Has use | porridge, risotto, nasi goreng |
| Fabrication method | growing of rice |
| Natural product of taxon | Oryza, Oryza molida |
| Unicode character | 🍚 |
Shankawadə arkəm kuru, futu shiga fatolan tətandində, shima kəmbuwa reta jami dunyabe saminbewo, taganasmaro Africa-a Asia-alan. Shankawa shima kusunyi jili kajimbe Oryza sativa (shankawa Asiabe)—au, ngǝwuro, Oryza glaberrima (shangawa Africabe). Shankawa Asiabedə Chinalan fatolan tədin saa 13,500 səta 8,200 kozənalan; Shankawa Africabedə Fəte Africaben saa 3,000 kozənadən kəlanzəlaro fatoro tətandin. Shankawadə adawa dunyabe kadalan nowataro walzəna; suro saa 2023 yen, ton miliyon 800 tətandəna, shidə kən yakkəme ngawo reke-a mai-ayen. Kashi 8% yeyi bas shangawa dunyalan kasuwutin. China-a, India-a, kuru Indonesia-a sandima lardəwa shankawa zauro zayinmawo. Shankawa nguwu lardəwa fuwutə sadinlan tətandində ngawo kərtəyen fattin dalilla alamanna lenəmare-a gənatə-aye səkkə. Nəm nguwu shangawabedə kuliwa bannatəmasoye fuluzayin suronzan kuliso, jilwaso, ngudoso, kuru adəgaima kajimso, kuru kasuwa jili shangawa tartəyeso. Kulashi shangawabe adabe jili shankawa-duck baretə-a, kuru zamanbe kəltəgə kuliwaro cista-adə banna kuliwabe diwal dunoaro kaltəgəro məradəzana.
Arǝmma shangawabe harratadǝ gǝrzayin ferno diyabedǝ tutuluwu nankaro; nəm nguwu tutuluyin dəro wutəgəmen, karewadə shangawa brown lan səta shangawa germ-a shangawa bəl-aro saadəna. Laaye parboiled lan faidatin detəro kəskero. Shankawadə suronzən gluten ba; shidə protein cin amma amino acid faida'a nəlewaro məradətəna sammaso gənyi. Shankawa jili gade-gade dunya sammason tǝmzayin. Awo donyi starch ye suro arǝm ye dǝ, amylose a amylopectin a, shi donyi awo gade gade sǝdin ma.[1] Shankawa arkəm kuruwu, Indica cultivar lan təbandənadə, detəlan kalkalro dajin, kuru harzəna kuru təlala. Jili shangawa aromaticbedə, alama basmati-a jasmine-adə, zauro kəmbu detə Asiaben faidatin, kuru sandiya lelenza ngəla-a nəmkəji-a lan gadezana.[2] Shankawa arkəm dawu-dawu, Japonica au Indica cultivar lan, au hybrid indiso, kəli kuru təlala kuru na falro lejin.[3] Jili nzǝ dǝye suronzǝn Calrose, shi donyi cidaram shangawa ye California ye dǝga badizǝna ma, Carnaroli, shi donyi mai shangawa Italy ye ro gozana ma, dalil nzǝ zauro ngǝla ro, [4] kuru shangawa sǝlǝm, shi donyi kǝriwu ro turin dalil anthocyanins nguwu nankaro, kuru sha shangawa haram lan nowotǝ, sau shi donyi fato mairi China ye dǝro gǝnatǝna ma. Shankawa arkəm kori-kori, musammanno Japonica cultivar lan tuwandin, shidə alamaram ovalye kuru jilinzə kəltəram. Shidə zauro kəmbu detə Japanbe alamanna sushi yeyi (shangawa alamanna Koshihikari-a, Hatsushimo-a, Sasanishiki-a, nasha gade-gade yanawu-a kəndaram-a Japanbe lan gadezəna),[6] sau shidə zadənzə rojin loktu detinlan. Kuruson kəmbu tamtamma alamanna mochi (shankawa glutinousbe) ro faidatin, kuru kəmbu Europebe alamanna risotto (shankawa arboriobe) kuru paella (shankawa bombabe, shidəwo jili Indicabe).[2] Shankawa bəl detənadə suronzən kashi 29% carbohydrate-a kashi 2% protein-a mbeji, manganese laa mbeji. Shankawa dinarredə jili laa nzundu geneticbeye suronzən bitamin A mbejiro tətandin.
Shankawa tandodə shima kashi fal (1%) gas greenhousebe dunyalan sutuluwin suro saa 2022ben. Zanna kəla futu shankawa tətandində futu yanawu faltəye lejinben nasha-a kuru lamarra arziyibe-aben gadejin. Suro ada adamganaben, shangawadǝ adin-a ada-a kadalan faidajin, misallo nyiyaso.