Organic chemistry

Organic chemistry

branch of chemistry, academic major, academic discipline

Subclass of	Chemistry
Part of	Chemistry
Is the study of	organic compound
Described at URL	https://www.treccani.it/enciclopedia/la-chimica-organica_(Storia-della-civilt%C3%A0-europea-a-cura-di-Umberto-Eco)/, https://www.treccani.it/enciclopedia/chimica-delle-sostanze-organiche-naturali_(Enciclopedia-Italiana)/
History of topic	history of organic chemistry
Practiced by	organic chemist
Stack Exchange tag	https://chemistry.stackexchange.com/tags/organic-chemistry
Opposite of	Inorganic chemistry

Organic chemistry də shima fannu gana laa suro chemistry yen kəra ilmu kimiyabe kəla gar-a, awo-a, kuru awoa organicbe-a (maana awoa gade-gade suronzan carbon atoms) mbeji. Surodən kəra kəla garno awowa tiyi dabbaye mbeji, futu gartənzaye notə-a, awowa zahirye-a kemikalye-a kulastə-a, kuru awowa kemikalye kəltanza notə-a, hal awowa tiyi dabbaye-a asutəro. Kəra kəla awoa alagəlaben kəltabedə suronzən kemikal awoa alagəlabe kəlta mbeji, kurunso, kuru polymers, kuru kəra awoa alagəlabe fal-fal suro laboratoryben kuru kəra theoreticalben (suro silicoben).

Kemikalla jili tilo do suro chemistry organic ye lan kəratəna də, suronzan hydrocarbons mbeji (awo do suronzən carbon a hydrogen a mbeji) kuru awo do carbon lan faidatin ma, amma suronzən awoa gade mbeji, musamman maro oxygen a, nitrogen a, sulfur a, phosphorus a (suro biochemicals kadayen mbeji) kuru halogens a. Chemistry do organometallic ye də shima kəra awo do suronzən carbon-metal bond mbeji ma.

Organic compoundsdə shima furtu kənənga nowata sammasobewo kuru shima kemikalla nowata ngəwuwo. Diwal kəltəram carbon ye də, valence nzə diyau, bond fal, indi, yakkə, kuru gar do electrons ye də, organic compounds də’a gade-gadero sədin, kuru faidanza nguwu. Sandidə shima furtu karewa kasuwube kadayewo kurun kəndoye mbeji; petrochemicals-a kuru agrichemicals-a, kuru awowa sandilan tətandinma so-a, awowa kəltabe-a; robawa; fuels-a kuru karewa tartəgəbe-a. Kəra kəla chemistry organicbedə chemistry organometallicbe-a biochemistrybe-a kəlzəna, amma kuruson chemistry kurunbe-a, polymer chemistrybe-a, kuru kimiya karewabe-a.

Lamarra ilmube Organic chemistry də shima mowonti kura au jami'a lan kəratin. Shidə darasə zauro zauro gotəna amma fuwurawaro faidatəro tədəna.[5]

Gargam Hawar kura: Gargam chemistrybe Kashimo zamanbe nankaro, loktu biologybe-a kuru organic chemistrybe-a wune.

Friedrich Wohler Kawu karnu kən 18th ye dəro, chemists ye kasatsana kəla compound do awoa rowa lan tuwandin ma də, duno faida do sandiya inorganic compounds lan gayirjin ma mbeji. Futu raayi vitalismbe (nazari duno faidabe) ye bayanzənadən, awoa tiyi awoa tiyibedəro "duno faidabe" təkkəna.[6] Suro reta karnu kǝn mewun lagarmin, kǝra’a donyi organic compound ye lan tuwandin ma. Saa 1816 lan Michel Chevreul ye kəra shawul do kəmbu-a alkali-a lan tətandin dəga badiwono. Shiye acid do, alkali'a kəltə shawul dəga sətandin dəga yaksəna. Sandi samma awo kəltəram fal-falro walzənadəga, shiye fəlezəna kəla mowonjin kemikal faltə suro kaisəwa gade-gaden (shidoni adamen awoa organicben təbandində), awo kəltəram bəlin sutuluyin, "duno faidabe" baro. Suro saa 1828 yen Friedrich Wöhler ye kemikal donyi urea (carbamide) lan bowotin ma, awo donyi collo lan faidatin ma, awo donyi manda potassium cyanate a ammonium sulfate a), shi donyi kǝrma dǝro Wöhler synthesis lan bowotin ma. Wöhler kəlanzəma hangal gənazəna kəla shiye vitalismdəga kasatsənyiben, adə shima buro salakkin awo shiro organic gultindəga suro laboratoryben tətandin awoa biological (organic) baditəram baro. Shi lamardǝ kǝrmagǝro kasatkata kǝla shiye kaida vitalismbedǝga kasatsǝnyiro.[7]