Oceania
| Part of | Earth's surface  |
|---|---|
| Official name | Oceania |
| IPA transcription | əʊʃiˈɑːniə, ˌoʊʃiˈæniə |
| Demonym | Oceanian, Oceanians, Oceanijec, Oceanijka |
| Coordinate location | 13°30′0″S 176°0′0″W |
| Coordinates of geographic center | 13°21′0″S 176°8′22″W |
| Coordinates of easternmost point | 26°28′21″S 105°21′36″W |
| Coordinates of northernmost point | 28°24′10″N 178°17′23″W |
| Coordinates of southernmost point | 54°46′36″S 158°50′16″E |
| Coordinates of westernmost point | 25°35′1″S 112°55′23″E |
| Highest point | Puncak Jaya |
| Lowest point | Kati Thanda–Lake Eyre |
| Geography of topic | geography of Oceania |
| History of topic | history of Oceania |
| Economy of topic | economy of Oceania |
| Demographics of topic | demographics of Oceania |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Oceania |
Oceania (UK: OH-s(h)ee-AH-nee-ə, -AY-, US: /oʊ.ni. OH-shee-A(H)N-ee-ə)də nasha cidibe australasia-a, Melanesia-a, Micronesia-a, Polynesia-a kunten. Oceania də sha cidi kura ro gozana, cidi Australia ye də sha cidi kura ro gozana.[8] [9] [10] [11]
Nasha gədi-a fəte-a də'a kəlzəna, dawu nasha njiye dəlan, Oceania də nəm kuranzə alamanna kilomita square 9,000,000 yeyi (3,500,000 sq mi) kuru nəm nguwu amyedə alamanna miliyon 46.3 yeyi suro saa 2024 yen, amma Australia'a kəllataro. Nasha cidibe gadeso'a rataltəyin maa, Oceaniadə shima cidi ganawo kuru kən indimi nəm nguwu jamabe ngawo Antarcticaben. Shima fato nasha kura dunyabe kən yakkəme karaa njiye tropicalbe, shidoni jazira New Guineabe ngəwuso zamzənadə.[12]
Oceania lan arziyi kada mbeji, kasuwu kungənaye zauro fuwuzana'a kuru dunya sammason gaska sadinma'a, Australia'a, French Polynesia'a, Hawaii'a, New Caledonia'a, New Zealand'a, sandi doni nəm ngəla kənəngabe'a fuwutə adammanabe'a lan daraja kura'a sətanadə, har arziyi'a fuwuzana'a, Kiribati'a, New Tubatine'a, Pabatini'a, Gine-a.[15] Lardə do Oceania lan zauro kura kuru jama nguwu'a də shima Australia, kuru bərni kura də shima Sydney.[16] Puncak Jaya suro Indonesiabedə shima cidi kurawo suro Oceaniaben kuru mita 4,884 (gotə 16,024) lan.
Am buro salakkin Australia-a, New Guinea-a, kuru jazira kura gədiyedə-adə saa 60,000 kozənalan isa.[18] Oceaniadə buro salakkin am europebe kulasa karnu kən 16th medən səta fuwu sadəna. Am Portugalye kulashiwudə, kate saa 1512-a 1526-ayen, kərtawa Tanimbarbe-a, kərtawa Carolinebe laa-a, kuru fəte New Guineabe-a nazana. Am Spain-a Dutch-a ye kulashiwu jasha'a, daji British-a Faransa-a ye jasha'a. Bəlawuronzə buro salakbedən karnu kən 18medən, James Cook, shidoni dare kərtawa Hawaiianbe zauro fuwuzanadəro nazənadə, Tahitiro lezə ci kəmaduwu gədi Australiabedə buro salakkin zəga.[19] Kəndaram Europebe karnuwa fuwubedən kənshenzadəye faltə kura suwudəna nasha naptəram jamabe-a siyasabe-a Oceaniabedən. Fato bikke makkarye Pacificbedə cida kura suruna loktu kəriwu dunyabe kən tilomi-a kən indimi-ayen.
Kisandi kawuye am Australiayedə shima ada kisandiye dinalan zauro kuruwuro tədinmawo.[20] Lardə'a Oceania ye nguwuso lardə'a majaliskuye demokəradiyaye, bəla'a bəla'a dəritəyedə shima lardə'a Pacific island ye dəro kungəna nguwu suwudin.[21]