Nupe

Nupe də (kuru sandiya Anufeya, Nupenciya, Nyinfeya, Tapalan notənadə) təlamma Volta-Nigerye dalami Nupoidyedə amma Nupeye nasha yala dawu Nigeriayedə manazan. Samtəramzə nasha cidiyedə kəriye Niger ye'a Kwara'a, Kogi'a, Nasarawa'a kuru bərni kura lardəye'a lan zauro nozəna.[^[1]] Nupe də Kakanda'a karəngə nasha gartə-a kalimawa-ayen. Gananzə yayi təlamma Nupe ye indi gade-gade mbeji: Nupe dawuye-a Nupe Tako-a.

Adadu jamabe

Nupe də shima təlammado amma Nupeye manazandə,[5] sandidoni nguwuso kəriye Niger ye Nigeria lan nabsanadə, cidi sədi alammaanna square kilomita 18000yeyi suro Niger Basinyedən, nguwuso yala kəmoduwuye kate Kontagora-a Guara-a kəltanadə Kainjilan səta cidiya Baroyero saadənadə, kuru kəriye Kwari Federal Korayedəa.

Nupedə nguwusoro Bidalan manatin, kəriye Niger yeya nasha kornzəyeya. Kuruson bəladiya kəmoduwu Benueye batau Ibiyeya gədi Lafiayedən manatin. Nupe də kaduwu təlamma buroyedəa kəlzəna alammaanna Benu Kutigiyedə, sandidoni asaldən Kanuri manazandə, kuru Gbagyi Lemuyedəa.[^[2]]

Nupe-Takodə ("Nupe Cidiyayedə", kuru "Bassa Nge" lan bowotin) Bassa Ngeye manajin, sandidoni Bassa Nge au Bassa Nupe təlamma Basa-Benueye manazan kuru manamen Nupe dawuyedəa karəngə.[^[3]]

Yayaktǝ

Təlamma Nupeyedə dalami Nupoidye kufu təlamma Benue-Congoyedəro kara. Təlamma gade kufudəyedə sandima Igbira (Ebira), Gade, kuru Kakanda. Nupedə zauro Kakanda'a leyata nasha gartə-a kalimawa-ayen. Gananzə yayi təlamma indi gade-gade mbeji: Nupe dawuye-a Nupe Tako-a.[^[4]]

Laminte

[1] ttps://www.pulse.ng/lifestyle/food-travel/discovering-the-nupe-people/5842hcl

[2] ttp://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/VN/Nupoid/Nupoid%20Overview%202013.pdf

[3] ttps://www.pulse.ng/lifestyle/food-travel/discovering-the-nupe-people/5842hcl

[4] ttps://www.encyclopedia.com/places/africa/nigeria-political-geography/nupe

[1]

[2]

[3]

[4]