Mount Kilimanjaro
| Native label | Kilimanjaro  |
|---|---|
| Mountain range | East African mountains |
| Continent | Africa |
| Country | Tanzania |
| Located in the administrative territorial entity | Kilimanjaro Region |
| Located in protected area | Kilimanjaro National Park |
| Located in/on physical feature | Great Rift Valley |
| Coordinate location | 3°4′0″S 37°21′33″E |
| Highest point | Mount Kibo |
| Made from material | rhyolite |
| Time period | Pliocene |
| Has characteristic | tourist attraction |
| Category for the view of the item | Category:Views of Kilimanjaro |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Kilimanjaro |
Kau Kilimanjaro də (/)[1] shima kau kura do Tanzania lan fəlejin ma. Shima kawu shiro kuruwuwo ba suro Africaben kuru shima kau shiro kuruwuwo ba kəla kuluwuben dunyalan, shidə 5,895 m (19,341 ft) sami kuluwuben kuru 4,900 m (16,100 ft) sami cidinzəben. Kuru shima volcano shiro kuruwuwo ba suro Eastern Hemisphereben kuru shima cidi dunyabe kən diyaumewo.
Kilimanjaroye fətenzə-a gədinzə-adə shima fato mairi Chaggayewo hatta 1963lan Julius Nyerereye baro sədənaro. Furtə-a maana-a su Kilimanjarobedə notənyi, amma maananzə "kawu kura" au "kəmbatinba". Suro bayanna kureben bayantəna yayi, missionary Germanbe Johannes Rebmann də shima kam Europebe buro salakye kəla kaudəben hawar cinawo, suro saa 1848. Ngawo Europebe kada jarabsanaben, Hans Meyerdə sami Kilimanjarobe shiro kurawo badə suro saa 1899ben nazəgəna.
Kawudə suro Kilimanjaro National Parkbero kəllata saa 1973. Sami tulurdəye falnzəro, Kilimanjarodə na kəla kəltaye-a kəmbaye-a kura. Diwalwa Uhuru Peakro letəye tulur mbeji, na shiro sami kaudəyewo. Kawu samunnam so yeyiro zauro kaziyi gənyi yaye, su Kilimanjaro yedə tajirwa kasuwa kəla cidiyen suwudin.
Kawu kada do gədi Africaye Rift lan cizəna dəye falnza, Kilimanjaro də sha cida konnuye lan fəlangzəna saa miliyon 2 kozənalan.[2] Slopesnzədə karaa montanebe-a karaa cloudbe-a mbeji. Jili alagəwa kada kəla kau Kilimanjaroben mbeji, surodən shi kura Dendrosenecio Kilimanjari mbeji. Kawudə shilan kankara kura mbeji kuru kankara kura suro Africaben mbeji, suronzan kankara Crednerbe-a, kankara Furtwänglerbe-a, kankara Rebmannbe-a mbeji. Zawa kankarabe adə zauro fulutin, kashi 80% ma kozəna suro karnu kən 20thben fattəgəna. Zawadə dawu karnu kən 21medən cotto baro waljinro təmatəna.
Suro cidibe Futu su Kilimanjarobedə-a maananzə-adə kambiwuwa. Am Chaggabe nasha Kilimanjarobedə su kaudəbe ba yaye, sandiye saminzə indidə Kipoo-a Kimawenze-aro bowozayin. Suwa samibedə- ngəwusoro Kibo-a Mawenzi-aro fasartəna-maananzə "spotted" kəla Kibobe mafinzə-a "samin namgata" dalil sami Mawenzibe jaggedbe nankaro. "Kilimanjaro" də waneye Chagga lan fəlangzəna shi do kau dəga kəmbaro bowojin də-kilemanjaare au kilemajyaro- kuru am kulashiwu dəye su adə'a kalkal gənyiro fasarzana. Təlamma Kichaggayedə kileme lan təngatəgəna, "shidoni kənasartənadə", au kilelema, "shidoni zau au mowonjinbaro walzənadə". Jaro də njaare lan tuwandin, ngudo, au jyaro, caravan.[3]
Etymologies fəteye buroyedə fərtə Swahiliye faidatə, kilimadə "kawu"ro fasartəna.[5] Suro saa 1860 yen, Johann Ludwig Krapf ye ruwozəna kəla Swahilis sodə su Kilimanjaro də faidatana kuru maananzə "kawu nəm kuraye" au "kawu kəla kəltəye", fasari njaro də nəm kura au jaro də "kəla kəltəram". Suro saa 1885 lan, kulashima Scotlandbe Joseph Thomsonye "kawu bəl" də karnoro wono, njarodə nəm bul fəlejin.[5][7] Diwal etymological Swahilibe adə kilimadə mlima (kau) fulutə kuru maananzə "kawu" dəga zorzana. Son yaye, mlima də waneye sha kilima ro gulzana su indidə'a kəltəlan, Kipoo-a Kimawenze-a.[5]
Krapf ye ziyara saa 1849 ye shi chief Wakamba ye dəga gulzəna shi done kau Kima jajeu lan bowotin də, ma'ananzə "kawu nəm bulye".[5][8] Bayan gadedə shima jyarodə waneye awo alaktəbe au awo alaktəbe dəwo kawudəga am bəladiyaro səliwinma.[5]
Suro saa 1880s yen, kaudə nasha gədi Africabe Jamusbero wallono kuru shiga Kilima-Ndscharo lan bowotin təlam Jamusben.[9] Suro saa 1889 lan, Hans Meyer ye sami kura Kibo ye dəro nazəna, shi do ne sunzə Kaiser Wilhelm ye dəga suwudəna də. Ngawo fitəna Zanzibarbe-a kuru Tanzania koktə-a suro saa 1964ben, samnodə sunzə Uhuru Peakro faltəna: "Sami nəmkambe" təlam Swahiliben.[11][12]