Mexico City
.jpg)
| Part of | Greater Mexico City  |
|---|---|
| Inception | 1521 |
| Official name | Ciudad de México |
| Native label | Ciudad de México |
| Nickname | La Ciudad de los Palacios, La Ciudad de la Esperanza |
| Short name | CDMX |
| Named after | Tenochtitlan |
| Demonym | capitalino, Meksikurbano, chilango, mexicano |
| Founder | Antonio de Mendoza |
| Official language | no value |
| Motto text | Muy Noble e Insigne, Muy Leal e Imperial |
| Continent | North America |
| Country | Mexico |
| Capital of | Mexico |
| Located in the administrative territorial entity | Mexico |
| Located in time zone | UTC−06:00, Central Time Zone |
| Located in the statistical territorial entity | Greater Mexico City |
| Located in or next to body of water | Lake Texcoco |
| Coordinate location | 19°21′14″N 99°8′9″W |
| Office held by head of government | Head of Mexico City government |
| Head of government | Clara Brugada |
| Legislative body | Legislative Assembly of the Federal District |
| Member of | Creative Cities Network, League of Historical Cities, Organization of World Heritage Cities |
| Owner of | Mexibús |
| Shares border with | State of Mexico, Morelos |
| Replaces | Tenochtitlan |
| Language used | Mexican Spanish |
| Significant event | Siege of Mexico City, 1968 Summer Olympics |
| Postal code | 01000–16999 |
| Official website | https://mexicocity.cdmx.gob.mx/ |
| Described at URL | https://biblio.ibero.mx/cgi-bin/koha/opac-authoritiesdetail.pl?authid=31037 |
| Hashtag | MexicoCity, CiudadDeMéxico, cdmx |
| Coat of arms | coat of arms of the Federal District |
| Geography of topic | geography of Mexico City |
| History of topic | history of Mexico City, timeline of Mexico City history |
| Patron saint | Philip of Jesus |
| Economy of topic | economy of Mexico City |
| Local dialing code | 55 |
| Vehicle registration plate code | no value |
| Category for honorary citizens of entity | Category:Honorary citizens of Mexico City |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Mexico City |
Bərni Mexico ye də shima bərni kura lardə Mexico ye kuru bərni do am nguwu'a North America lan.[15][16] Shidə dawudi ada'a kungənaye'a dunyabe kura fal kuru, futu kulashi bərni'a dunyabe'a bərni'a dunyabe'a 2024 lan fəlezanadə, sha bərni dunyabe Alpha ro gozana.[17][18] Zərəgə Mexicobedən kəla cidi Mexicobe dawubedən kara, bərnidə nəm kuruwu mita 2,240 (7,350 feet) lan kara. Boroughs 16 ro yakkata, au alcaldías, sandi doni walta ngurowa au colonias ro yakkata.
Futu isawu 2020 ye fəlezənadən, bərni Mexico yedə nəm nguwu amye 9,209,944 kuru nəm kura cidiyedə kilomita square 1,495 (mil square 577), [8] adəye sha bərni kura Mexico ye ro sədin kuru bərni təlam Spanish manajinma kən indimi dinalan ngawo Lima yen. Cidiya ma'ana karəngəye gomnati kura lardəye'a kəriye'a ye kasatsanadən, Greater Mexico City də nəm nguwu amye 21,804,515, adəye sha bərni kura dinaye kən 15th ye ro sədin kuru bərni kura kən indimi suro Western Hemisphere yen, ngawo São Paulo yen.[20] Suro saa 2011 yen, bərni Mexico ye kura də GDP nzə dola biliyon 411, adəye sha bərni do zauro awo faida'a sədin ma dinalan.[21] Bərnidə kashi 15.8% GDP Mexico yedə gozəna, amma bərni kuradə kashi 22% gozəna.[22] Lardə kəlanzəye suro saa 2013 yen waljiya, Mexico City də shima bərni arziyibe kura kən uwumiwo Latin America lan.[23]
Bərni Mexicoyedə shima bərni kura Americaye dinawo kuru fal suro indido amma asal lardəye garzanadən. Ngawo saa 1521 lan Tenochtitlan'a bətərəmtənayen, bannatəna karəngə kuru waltə gartəna futu bərni Spainbe yeyi. Suro saa 1524 yen, bəladiya bəla Mexico yedə sha Mexico Tenochtitlán lan kokkada, kuru saa 1585 lan səta fuwuro saadənan sha Ciudad de Mexico lan nowotə. Loktu kərmai Spain ye lan, bərni də dawudi siyasaye'a, cidaram'a, kungənaye'a kura.[25] Ngawo Mexico kərmai kəlabe səbandənayen, kalangai bərnidə'a dərizə kəlzənadə suro saa 1824 yen fada'ada kalangai lardədəye bəlin ye kuru federal district ye basma (Spanish: Distrito Federal au DF).
Ngawo saa kadaro kərmai kəlabe siyasabe məradəzanayen, am bəladəye hakku kura gomnatiye-a jamiwa majaliskuye-a kartəye zuwuna suro saa 1997 yen. Bərnidəye letəgəramma fuwutəye kada gozəna,[27][28] surodən fitə sharaye mbeji,[29] jili euthanasia gana laa,[30] dəptə aiwu ba-a,[31] nyiya jinsi falye-a,[32] kuru jinsi faltə sharaye-a. Yim kawu kəntawube 29 kəntawu Januarybe saa 2016 lan, kəriye kərmaiyedə hukumamen sunzə faltəna Ciudad de Mexico au CDMX. Yasa'a anyiye bərni dəro nəm kəlanzaye co, kuru lamarra gomnatinzəye'a siyasanzəye'a falzəna,
Su-a kuru motto-a Har saa 2013 ro saadənan, bərnidə'a "DF" lan bowotə nowata Distrito Federal de México lan. Tun saa 2013 lan, kasarrataro "CDMX" faidatə zauro nguwuzəna. Diwal adə kuruson alamawa diwalbe-a su diwal kura-a lan faidatin.
Su shatanne am bərni Mexicoyedə shima chilango.[37] Chilangodə gargammamen sha amma diya Mexico Cityyen dadaanadə "kam kowo kura, ro kura, hal batti, nəm zalum" nankaro faidatana.[38] Nashanzadən amma bərni Mexicoyedən dadaanadə amma na gaden dadaanadə la provincian ('kəriyedə', 'shitidə') amma nguwuso kalima chilangodə gozana.[38] Am bərni Mexico yedə sandiya capitalinos lan bowotin (bərni də bərni kura lardəye dəro wumiya), amma "[p]erhaps dalil capitalino də shima kalima nəm ngəla'a, taganas'a kuru kalkal'a dəro, ngaltema faidatin ba".[39]
Bərni Mexico ye də sha adamen la Ciudad de los Palacios ("bərni mairi'a ye") lan nowotə, su do sha Baron Alexander von Humboldt ro tinama. Sokku bərnidə'a ziyarazənadən karnu kən 19th yedən, shiye wasika ruwozə Germany ro waltəgəna, shiye wono bərni Mexico yedə bərni kura Europe ye ndaso so'a gaskajin wono. Siyasawu Nasarabe Charles Latrobe ye awo adə'a ruwozəna: "... cidanza'a wune: moles'a, njiye'a, coci'a, diwalwa'a- kuru bərni nəm kəji'a Palaces ye doni gar toloye Tenochtitlan lan cizənadə...", warak 84 suro wasika V Rambler Mexico ye lan.[40]
Loktu kərmai kərmaiyedən, motto bərnidəyedə shima "Muy Noble e Insigne, Muy Leal e Imperial" (Zauro daraja'a kuru daraja'a, zauro kənga'a kuru mairi'a). Zaman gomnati Andres Manuel Lopez Obradoryen (2018-24) kawuli siyasabe badiyatə: la Ciudad de la Esperanza (lit. 'Bərni Təmabe'). Motto adə tinyi su bərniye ro goada amma tən motto bəlin Capital en Movi dən baro wallono.