Lake Baikal
| Part of | list of World Heritage Sites in Northern and Central Asia, Baikal Rift Zone  |
|---|---|
| Outflows | Angara |
| Drainage basin | Yenisey basin |
| Basin country | Russia, Mongolia |
| Country | Russia |
| Located in the administrative territorial entity | Buryatia, Irkutsk Oblast |
| Coordinate location | 53°18′10″N 108°0′17″E |
| Lowest point | unknown value |
| Shares border with | Transbaikal |
| Has cause | rift lake |
| Heritage designation | World Heritage Site |
| World Heritage criteria | (vii), (viii), (ix), (x) |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Lake Baikal |
Kǝmaduwu Baikal[a] dǝ shima kǝmaduwu riftbe kuru shima kǝmaduwu shiro cidiyawo bawo dunyalan.[1] Shidə suro anəm Siberia, Russiayen kara, kate kərmai kərmaiye Irkutsk Oblast yala-fətenzə-a Republic of Buryatia anəmgədinzə-ayen.
Na 31,722 km2 (12,248 sq mi)—Belgium'a gana nəm kuranzədə—kəmoduwu Baikaldə shima kəmoduwu kura kən tulurmin dunyalan nəm kuranzədə,[2] kuru shima kəmoduwu kura kən indimi Eurasia lan ngawo kəmoduwu Caspianben. Attəson yayi, dalil shidə kəmaduwu shiro cidiyawo bawo nankaro,[3] kuru nəmkuruwunzə mita 1,642 (5,387 feet),[1] kəmaduwu Baikaldə shima kəmaduwu nji shawaye shiro kurawo bawo nəmngəwunzən, suronzən 23,615.39 km3 (5,670 cu2'% nji shawaye dunyalan mbeji[1] nji,[4][9] kəmoduwuwa kura yala Americabe sammaso kəllatadəga kozəna.[10] Kuru shima kəmaduwu dunyalan shiro dinawo bawo[11] saa miliyon 25-30 ro saadənan,[12][13] kuru suro kəmaduwu shiro fetero suluwunaben.[14] Somtəna kəla shi kəmaduwudə suronzən kashi 19% nji shawa dunyabedə mbeji.[15]
Kǝmaduwu Baikaldǝ shima na jili kǝska-a dabba-a duwu kadabewo, ngǝwunzaso na shimadǝn kara. Kuru shidə fato jiliwa Buryatbe, sandidoni kanyi-a, karimo-a, fe-a, dimi-a, fər-a rozayinma,[16] nasha gədi kəmaduwu Buryatiaben,[17] nadəwo nəmkəluwudə gananzə -19 °C (-2 °F) səta nəmngəwunzə -19 °C (18 °F) ro saadənadə. Nasha do gədi kəmaduwu Baikal ye də sha Transbaikalia lan bowotin au Transbaikal lan bowotin,[19] kuru nasha do kəla kəmaduwu dəyen notəna də loktu laan sha Baikalia lan bowotin. UNESCO ye Baikal dəga na awo kaduwuye dunyabe ro saa 1996 lan warmajiwo.[20]
Ilmu cidibe-a ilmu njiye-a
Yenisey basin, shidoni kəmaduwu Baikalbe suronzən mbejidə Kǝmaduwu Baikal dǝ suro zǝrǝgǝ rift ye dǝlan kara, shi do Baikal Rift Zone lan sǝtandǝnama, na do cidi dǝye hangallin sǝtayin dǝ.[6] Nəm kuruwu kilomita 636 (mi 395) kuru nəm farak kilomita 79 (mi 49) lan, kəmaduwu Baikal də shima kəmaduwu nji shawaye Asia lan shiro kurawo bawo, kəmaduwu 31,722 km2 (12,248 sq mi), kuru shima kəmaduwu shiro cidiyawo bawo dunyalan mita 1,642 (5,898). Shi cidi kəmaduwudəbedə 455.5 m (1,494 ft) sami kəmaduwubedən, kuru cidiya kəmaduwubedə 1,186.5 m (3,893 ft; 648.8 fathoms) cidiya kəmaduwubedən kara, kuru cidiya adəben awoa 7 km (4.3 mi) cididəbe mbeji, kuru shi cididəbe 7 km (4.3 mi) dəga mbezai. (5.0-6.8 mi) cidiya cidiben, shima cidiya dunyabe zauro cidiyazənawo.[6]
Nasha geologyben, shi riftdə gana kuru cidajin-shidə alamanna 4 mm (0.16 in) saa woson farakcin.[21] Na fault zone də shiye zauro cidajin; hot springs nadən wajin kuru cidi kərtə nowatadə saa gana woson wajin. Kǝmaduwu dǝ nasha yakkǝro yakkata: Yala-a, Dawu-a, Anǝm-a, nǝmcidinzǝ alamanna mita 900 (3,000 ft), 1,600 mita (5,200 ft), kuru mita 1,400 (4,600 ft), sammason. Nawa naptəye kaltəgənadə nəmcintə alamanna 300 m (980 ft) ro saadənadə basinsdəga yekcin. Basin yalabe-a dawube-adə Academician Ridgeye sandiya yeksəna, amma nasha Selenga Delta-a Buguldeika Saddle-adə basin dawube-a anəmbe-adə yeksəna. Shi kəmaduwudə Angararo suluyin, shima kəmaduwu Yeniseybewo. Cididəye suronzən Cape Ryty kəla Baikalbe yala-fəte ci kəmaduwubedən mbeji.
Saa Baikalbedə saa miliyon 25-30 ro somtəna, shidə shima kəmaduwu kurebewo suro gargam geologyben.[12][13] Shidə zaumaro gade suro kəmoduwuwa kura-kura, latitude-ngəwuben, sau shi kattidəga kankara continentalbedəye fəlezənyi. Russian, U.S., kuru Japanese kəra kəlakəlbe kəla cidi suro saa 1990sben latədəbe bayan kəzəkkə kəla nəmgadetə yanawube saa miliyon 6.7 kozənaben suwudəna.[22][23]
Sediment cores kuruwu kuru kuruwu fuwulan təmaata.[needs update] Lake Baikaldə shima kəmaduwu nji shawabe basdəwo shilan shaida gas hydratesbe daataro kuru daataro gənyi mbejidə.[24][25][26]
Kǝmaduwu dǝ kǝla kauye dǝrizana; Kawu Baikalbe ci kəmaduwu yalabedən, Barguzin Range ci kəmaduwu yala-gədibedə kuru Primorsky Range ci kəmaduwu fətebedən mattənadə. Kawu-a taiga-adə sandiya park lardəbero təkəna. Suronzən kərtawa 27 mbeji; shiro kurawo badə, Olkhon, nəm kuruwunzə 72 km (45 mi) kuru shima kərye kura kən yakkəme dunyalan. Shi kəmaduwudə kəmoduwuwa 330 samin shiga njizayin.[27] Kəmoduwuwa kura-kura doni Baikalro lezayin də sandima Selenga-a, Barguzin-a, Angara samibe-a, Turka-a, Sarma-a, Snezhnaya-a. Shidə na fallan suluwin, shi Angaradə.
Kasam sambisoro mbeji suro zərəgə Baikalbedən.[28]