Kǝmaduwu Indiabe
| Part of | World Ocean, Dunya  |
|---|---|
| Drainage basin | Indian Ocean basin |
| Named after | India |
| Country | no value |
| Coordinate location | 20°0′0″S 80°0′0″E |
| Coordinates of easternmost point | 43°38′37″S 146°53′54″E |
| Coordinates of southernmost point | 60°0′0″S 80°0′0″E |
| Coordinates of westernmost point | 34°50′0″S 20°0′33″E |
| Lowest point | Diamantina Deep |
| Shares border with | Kismayo, Southern Africa, Kǝmaduwu Atlantic yǝ, Pacific Ocean, Southern Ocean |
| Has boundary | Africa, Eurasia, Australian continent, New Guinea |
| Has characteristic | Indian Ocean Gyre, Indian Ocean garbage patch |
| History of topic | history of the Indian Ocean |
Kǝmaduwu Indiabe dǝ shima kǝn yakkǝme kurawo suro kǝmoduwuwa uwu dunyabe dǝn, shiye 70,560,000 km2 (27,240,000 sq mi) sǝtayin au alamanna 20% nasha njibe cidi dunyabe.[1] Yalanzən Asia, fətenzən Africa kuru gədinzən Australia. Anəmlan shiga kəmaduwu anəmye au Antarctica'a kəllata, futu faidatənadən kara.[2] Kǝmaduwu Indiabe dǝ kuluwuwa kura-kura mbeji, suronzan kuluwu Andamanbe-a, kuluwu Arabianbe-a, Bay of Bengalbe-a, kuru kuluwu Laccadivebe-a mbeji.
Nasha cidiben, kəmaduwu Indiabedə shima kəmaduwu shiro ganawo bawo (shiga kəmaduwu Tethysbedə kawuzəna, shidəwo kəmaduwu Mediterraneanbe-a kəmaduwu Indiabe-aro saa miliyon 20 kozənadən yakkatadə),[3] kuru shidə alamaram gade-gade alama shelves continentalbe kəpkataa mbeji. Nəm cidinzə 3,741 m.[4] Shima kǝmoduwu zauro zǝmzǝmwo, kuru zaumaro kǝndaram dunyabega lezǝna dalil shiye samiga letǝnzǝben. Njiwanzədə Indian Ocean Walkerbe circulationnzədəye lezəna, kuru adəye səkə nji kəmaduwube gade-gade-a kuru futu njiye fəlejin-a suwudin. Kǝmaduwu Indianbe dǝ nasha kǝskaye kada mbeji, kuru awoa kǝnǝngaye faida'a mbeji alamanna coral reefs so, mangroves so, kuru kajim njiye so.[8] Shidə nasha kada tuna dunyalan tətandin kuru shidə fato dabbawa suro njibe tajirwaben dasagənabe. Shi yanawu nasha kəmaduwu Indiabedə monsoons lan fəlejin.[8]
Kǝmaduwu Indianbedǝ shima dawudi adabe-a kasuwube-a fafaltǝbewo tun zaman kureben. Nasha hijra adammanabe buro salakbe-a kuru kəla furum zamanbe-an zauro banazəna. Zaman kərmayen, kasuwu dunyabero faida'a, musammanno kəndawu fetərre-a hydrocarbons-a lan.[9] Kazəyiya korbe-a siyasa cidibe-a nashadəyedə suronzan yanawu faltə-a, bənyi kənta ngəwu-a, awo banna suwudin-a, nəmzalum-a, kuru kəla kəriyewa jaziraben gashiptə-a mbeji.[9]
Ilmu asalbe Kǝmaduwu India ye dǝ sha su kǝrma ye dǝlan nozana tǝn gananzǝ yayi saa 1515 lan, loktu do Latin lan Oceanus Orientalis Indicus (lit. 'Kǝmaduwu gǝdi India ye') dǝ tawattǝna dǝn, su do India lan bowotin dǝ, shi do suro dǝro cidajin ma. Buro salak lan sha Eastern Ocean lan nowotə, kalma do kuwami yaye faidatin ma dau karnu kən 18th ye lan, shi do Western Ocean (Atlantic) ye dəga gadezəna kawu Pacific dəga təmatəyin ro.[10] Su Hindibe zamanbe kəla kəmaduwubedə shima हिंदगसा (Hind Mahāsāgar; fasari kəmaduwu Indiabe).
Nasha gadelan, bəlawurowu Chinesebedə (misallo, Zheng He loktu kərmai Mingben) sandi doni kəmaduwu Indiabero bəlawurozanadə loktu karnu kən 15thbedən sha kəmaduwu fəteye lan bowozana.[11]
Suro geography Greek ye kureye lan, nasha kəmaduwu Indian ye do Greek ye nozana də sha kəmaduwu Erythraean ye lan bowotin.[12]
Suro ada'a South Asia ye lan, kəmoduwu də sha gargam lan "Mahodadhi" lan bowotin, kəmoduwu indiro yakkata Purvapayodhi (kəngal tambo) kuru Apara (kəngal yukurowo).[13]
Ilmu cidiye
Cidi kəmaduwu Indian Oceanbedə sha ridges tartəgənalan yakkata kuru garwa aseismicbe sha farzəna
Foto satalaitbe kəllata kəla kəmaduwu Indiaben Nǝmngǝwu-a kuru bayanna-a Kalangai kəmaduwu Indianbedə, futu karapka Hydrographicbe dunyabe suro saa 1953 lan kurzənadə, kəmaduwu anəmyedə suronzən mbeji amma kəmaduwuwa cidiya rim yalabedə gənyi.[14] Suro saa 2002 lan IHO ye kəmaduwu anəmyedə gade-gadero kalaksəna, shidoni njiwa anəm 60°S kəmaduwu Indianbedən sutuluwunadə amma kəmaduwuwa yalabedəye suron mbeji.[15]
Nasha alamen gədimen, kəmoduwu indiayedə kəmoduwu Atlanticbe'a meridian gədi 20° men yekayada, anəmro cape agulhas, anəm Africayen kojin, kuru kəmoduwu pacificbe lan meridian 146°49'E lan kojin, anəm gədi cape anəmyedən kəla jazira tasmania australiayedən kojin. Nasha yalabe kəmaduwu Indianbedə (kəmoduwuwa cidiyabe kunten) alamanna 30°N suro Persian Gulfben.[15]
Kǝmaduwu Indiabedǝ nǝmkuranzǝ 70,560,000 km2 (27,240,000 sq mi) sǝtana, kuru kuluwu kime-a Persian Gulf-a kunten amma kǝmoduwu anǝmbedǝ dawunbaro, au kashi 19.5% kǝmoduwu dunyabe. Nəm kuranzədə 264,000,000 km3 (63,000,000 cu mi) au kashi 19.8% nəm kura kəmaduwu dunyabe; nəm cidinzə mita 3,741 (12,274 ft) kuru nəm cidinzə kuradə mita 7,290 (23,920 ft).[4]
Kǝmaduwu Indiabe sammaso suro gǝdi Hemisphereben kara. Dawu dawu gədi hemispherebe də, meridian kən 90th gədibedə, Ninety East Ridge men kojin.
Suro njiwa anyiben kərtawa kada mbeji. Suronzan lardə'a korkornzaye sandiya sunotin-a, kuru lardə'a kərmai kəlanzaye'a. Suro jazirawa ci kəmaduwuye gənyidən, nasha kura indi mbeji: faldə nasha Madagascarben, kuru faldə anəm Indiaben. Jazirawa kəmaduwube gadesodə na gaden tartəgəna.[16]: 29–30
Ci kəmaduwube-a shelf-a Atlantic-a Pacific-a gadezəna, kəmaduwu Indianbedə cidi kura-a archipelago-a shiti yakkəlan zaksana kuru shidə pole-lan səta pole-ro lejinba, kuru shiga kəmaduwu embayedbero rataltəyin. Dawu cidi Indiabedən kara. Subcontinent adə zauro faida'a suro gargamzəyen sədəna yaye, kəmaduwu Indianbedə buro salakkin nasha dunyabe, nasha kada kəlzəna awowa bəlin-a, kasuwu-a, adin-a lan tun badiyaram gargam adammanaben.[17]
Ci kəmaduwu Indian Oceanbedə nəmfaraknzə gana (bowata