Jane Colden

Jane Colden (Maci 27, 1724-Maci 10, 1766) shima ilmuma kǝskaye America ye, Suro kitawuwa botanybe zamanbedən kasattənyi yaye, shiye wasika kada ruwozəna shido ilmuma botanybe John Ellisbe Carl Linnaeusro ruwozənadə kəla cidanzə Linnaeanbe nizam kəska asutəbe kəla flora Americaben faidatəben, shido ilmuma botanybe Peter Collinsonye wono "shidə kəleletə sandəna".[5]1] Malǝmma zamanbe gulzana shima kamu buro salakbe ilmu kǝskaye America lan cidajinmawo, shi donyi Maria Sibylla Merian awu Catherine Jérémie a kozǝna ma. Colden dǝ sha ilmu kǝska bota ye dǝro darajazana, ilmuwu kǝskaye duwan John Bartram a, Peter Collinson a, Alexander Garden a, Carl Linnaeus a so mbeji. Colden də zauro nowata kəla kitawunzə muskoye shiro su ba'a dəro, shidəwo suro British Museum yen gənatəna də, shi done flora Hudson Valley ye suro Newburgh region New York ye dəga bayanzəna də, surodən kurtəwa ink ye jili gade-gade 340 ye mbeji.[1] Kǝnǝnga buroye

Warak kəladə ruwo muskobe Coldenbe saa 1801 lan Ernst Gottfried Baldingerbe kəlzəna. Colden də bərni New York ye lan katambo, tada kən uwumi Cadwallader Colden ye, shi də kurunma jami'a Edinburgh ye lan kərazəna kuru siyasa'a cidaram New York ye'a ro cidazəna ngawo bərni dəro Scotland lan saa 1718 lan nazənayen, kuru Alice Christy Colden, fero maləmma adinye Scotland ye lan. Mrs. Colden də sha "dulinzaro kəra gultəma" lan bowotin. Yallanzadə fato acre 3,000 (ha 1,200) suro Orange Countyyen lezanadəye məradə kəska kəskaye Cadwallader-a Jane Colden-a indisoye səsangəna.[5] Cadwalleder Colden shima buro salak lan tartip donyi kǝska ye yayaktǝ ma ilmuma kǝska ye Swedish ye Carl Linnaeus (Linnaean Taxonomy) ye sǝtandǝnama dǝ, kǝska donyi lardu America ye lan sabta ro faidata, kuru shiye kitawu Linnaeus ye dǝa Nasara ro fasarzǝna.[6] Dalil maaranta-a gadəna-a nadən ba nankaro, baanzəye Peter Collinsonro ruwozəna, na shiye kəla "kamtə ngəla au fotowa [kəskaye] dalil nankaro Tourneforts Institutes-a Morison's Historia plantarum-aro yiwumin, au nyiye kitawuwa ngəla notəma nyiro awo adəga kozənaro yiwumin. karno dǝga diwo lan"[7] Jane ye kǝranzǝ ilmu kǝskaye gozǝwu kojin ro. Ngawo kəraram feronzəye-a samfurra-a səbandindən, Cadwalladerye shiga ilmuwu kimiyabe tafakkar fal-a dəriza kəlzana, Peter Kalm-a William Bartram-a kunten. Suro saa 1754 lan, samno nowata Alexander Garden-a William Bartram-a yedəye məradə Jane ye dəga zauro səsangəna kuru nəm sawa-a nəm sawa-a ndikate Jane-a Garden-a yedə fuwuzəna.[7] Garden, shi do ne flora fatoye sabcin ma, dare Jane'a watiya kəlzəna, shiro kusunyi-a kəska-a falzəna, kuru shiro kəla maləmma fatafataye gənatəyen shawari cina. Kəla feronzəben, Cadwalladerbe suro saa 1755ben wasikanzə Dr. John Frederic Gronoviusro ruwozəna, cidamanzə Linnaeusbe, shidə "kəra kəratəbe-a kuru falsafa-a gargam-a notəbe-a mbeji." Shiye ruwozǝna kǝla Jane dǝ buroman bayan kǝskaye ruwojin, Linnaeus ye yaktǝnzǝ lan faidatǝ kuru lambowa dǝga gojin. Suro wasika adəyen, Cadwallader ye shiro daraja Dr. Gronovius ye kusunyi au samfurra zutəye mazəna.[8] Cida Kate saa 1753-a 1758-a lan Colden ye flora New York ye dəga ruwozəna, awoa kəskaye jili 400 [5] ma kozəna cidiya Hudson River Valley ye dəga sabsəna, kuru sandiya futu Linnaeus ye sədənaro yaksəna. Shiye nzundu lambowa ink lan kurtǝye sǝtandǝna, kuru shidǝ kurtama nzunduma, kurta inkbe 340 sǝdin. Kurtawa kadaro bayanna kǝla kǝskaben ruwozǝna kuru adǝgaima kǝskadǝro faidatǝbe-a, ada-a au kurun kǝskadǝbe-a, bayanna am asalbe kunten.[9] Yim kəntawu Januarybe kawunzə 20, saa 1756, Peter Collinsonye John Bartramro ruwozəna kəla "Fer sawande Coldenbedə, futu ilmu kimiyaben, kəskawa kada zuzəna, zauro hangal gənatəna ngawo duluwu [Linnaeusbe] adəben. Wuye təmangəna shidə kamu buro salakbe awo jili anyi jarabsənadə." Na adən Colden də sha kuro nozanaro asuzana, kamu buro salakye ilmu kəskaye America lan.[5] Colden ye Natural History Circle ro njilarzəna na do kusunyi-a kəska-a falzəna am kəska sabtəma gade-a lardəwa Americaye-a Europe-a lan.[10] Fasal anyi kuru nasha gargam alagəlabe Circledə Jane'a ilmu kəskaye ro waltəro ndəlamzəgəna. Bawanzə men, ilmuwu alagəwabe kura-kura zamandəye kada'a kəllatə kuru watiya'a kəllatə, Carolus Linnaeus kunten. Bayan nzǝ fal kǝla kǝska bǝlin yen, shi donyi kǝlanzǝ Fibraurea lan bowotin ma dǝ, Linnaeus ro shawari cina kǝla shiro Coldenella lan bowojin ro, amma Linnaeus ye waano kuru shiro Helleborus (kǝrma dǝro Coptis groenlandica) lan bowojin.[9] Saa 1753 lan Colden ye kǝska donyi kǝrma dǝro Hypericum virginicum lan notǝna dǝa asuzǝna kuru su donyi ilmuma kǝskaye Alexander Garden ye dǝro suwudǝna. Suro ruwonzǝ muskoben ruwozǝna kǝla kǝska adǝ Order bawo cidiya nizam Linnaeanben.[1] Suro bayanzəyen Colden ye ruwozəna, " Chives yakkədə suro bundle fallosoyen, kuru tiyi oval-shap'd yakkədə kəla kuri kambilbedən, rokko kuri shiro kusunyidə lezənadə, kəska adəa hypericums'a gayirzəna; kuru wuye təmangəna, shidə genus gadero sədin bas gənyi, amma Linnaedə tartip sədinba ". kasatkata dalil donyi ilmuma kǝskaye donyi John Ellis lan bowotin dǝye su donyi Cape jasmine ye dǝro Gardenia jasminoides lan bowotin, kuru shilan faidatǝye hakkinzǝ mbeji dalil donyi su kǝskaye dǝro.[12] Kǝnasar Colden ye samma so lan, shiro ngaltema daraja taxon ye sunzǝ tǝkǝnyi. Shi genus Coldenia dǝ sunzǝ bawanzǝ lan bowotin.[5]

Ilmuma alagǝwabe-a kuru ilmu adamganabe-a Brittany Kenyon-Flatt ye wono "Shidǝ kamu gǝnyiro wallono maa, Jane Colden dǝ shima ilmuma kǝskaye Americabe buroye nowatawo."[13] Coldenbe ruwo muskobe

Jane Coldenbe kurtənzə lambowa kəskawa kəriye New Yorkbe. Lamba 123. Ngǝla; No. 124. Nji donyi Lycopusbe; Lamba 125. Mimulus; Lamba 126. Lobelia'Kardinal Kime' Lamba 127. Sonchus. Coldenbe ruwonzə muskobedə, shidoni inklan lambowa kurzənadə kuru bayan kəla kəskawaben, ngaltema sunzə ba. Coldenbe ruwo muskonzəbe kəla flora New Yorkben bayanzənadə suro British Museumben gənatəna tun dau saa 1800ben ngawo musko am kadaben kozənaben.[5] Ricketts a Hall (1963) ye ruwo 57 donyi Colden ye kǝska ro bayanzana ma, kurta a kuru bayan donyi muskon ruwozana ma. Sandiye kuru cida Coldenbedəga kulassana kuru kulassana. Kurtənzə muskoyedə lambowa bas mbeji kuru kurtəwa anyi ink bas lan launu neutral lan tətandəna. Son yaye, kulashinzaye wono bayanzədə "zauro-kəlzəna, hangal gənatəna, kuru tawadəro awo rowolan gotəna."[1] Bayan Coldenbedə suronzən bayanna kəla morphological kambilbe-a, tada kəskabe-a, kuru gar kəskabe-a mbeji, kuru futu kəskawa laa faidatə kurun au awo kəmbube nankaro. Bayan laadə suronzan kəntawu kambil fəletəbe-a na sandiya təbandində-a mbeji. Su Latinbe-a kuru su nowata-a kǝskadǝro tina.[7] Jili alawuwa laa shiye bayanzəna, bayanzəna kəla: Phytolacca decandra (kərmadə P. americana), Polygala senega, Erythronium americanum, Ambrosia artemisifolia, Monarda didyma, kuru Clematis virginiana. Suro dalaminzə "Observat" (kərmadə shiga asutəlan notəna) shiye Linnaeusro fəlezəna kəla "kəskawa laa Clematisbe mbeji shidəwo kambil kongabe bas suwudinma, adəga zaumaro hangal gənatəgəna kəladən shauwa bawo".[7] Adəye awa kuruwu shiye asutəlan sədənadə fəlezəna, sandidə sambisoro, kalkal kuru waltə kalaktəyin. Jane Colden ye awo donyi flora bǝlin sǝbandǝna dǝ ruwozǝna, am lardǝnzǝye dǝro kuru am Europebe dǝro, kuru adǝma kǝlanzǝn sǝkǝ andeye kǝji fantǝnzǝ botany ye dǝga asunyiyen kuru bananzǝ dǝga asunyiyen.[7]

Ruwo muskobe Coldenbedə warak kəlanzəbe mbeji shidonyi saa 1801 lan Ernst Gottfried Baldingerbe kəlzənadə, shidə shehu ilmube jamiya Jenabe-a Marburgbe-aben. Shiye tǝlam Latinben "Kajimma Nov.- Eboracensis," fasarinzǝ "Kajimma New Yorkbe," tǝlam Nasaraben ruwowono.

Ruwonzə muskoyedə Amazon lan cashiyin au na kərabe kadalan North America-a, Europe-a UK-a lan sartəyin. Kǝnǝnga kǝlanzǝbe Colden ye kamu Scotland ye Dr. William Farquhar dəga nya'ano kəntagə March ye kawunzə 12, saa 1759 lan. Ngawo saa tuluryen bawono sa’anzə 41; suro saa faldəyen tadanzə faldə bawono.[8] Hujja laa cidanzə botanicalbedə gozə kowono ngawo nyiyanzəyen bawo.[1]

Fato yallanzəye dəro ziyara sadəna dəye Colden ye cheese zauro ngəla sədinro asuzana kuru suro kakkadi Memorandum of Cheese do saa 1756 lan sədənayedən ruwozəna.[1]

Gargam Am lardǝ America be dǝye kitawu muskobe Coldenbe dǝa nozanyi hatta ngawo saa 75 yen sado Almira Hart Lincoln Phelps ye bayanzǝna dǝn, kamu gade ilmuma kǝskaye kawunzǝ dǝ shima kamu America ye buro salak ye dǝwo kimiya kǝskaye bayanzǝna dǝ.[1] Jane Colden Memorial Garden də suro saa 1957 lan bəlanzən Garden Clubs Orange-a Dutchess Counties-a ye garzana shi do ne jili alagəwa shiye bayanzəna də mbeji. Adə na kərma dəro Knox's Headquarters State Gargamye New Windsor lan, karəngə na shiye napsəna-a cidazəna-ayen.[15] Am kəlanza kəlzayinmasoye sha cistayin kuru, ngənəwu amsobe yaye, suro saa 1990sben cistadə battiro wallono. Suro saa 2014 lan cida gadəna waltəm yasabe baditəna. Sara Stidstone Gronim ye ruwonzǝ kǝla Colden yen, "Awo donyi Jane ye nozǝna dǝ: Kamu donyi ilmu kǝskaye suro karnu kǝn mewun uskun yen", Jarida donyi gargam kamuwa ye saa 2007, jili 19, no. 3., shiye 2008 lan Margaret W. Rossiterbe Gargam Kamuwabe suro Ilmu Kimiyabe Prizedəga səbandəna, shidəwo Gargam Ilmu Kimiyabe Societybe cinadə.[16][17]

Kasarrata authorbe Coldendǝ shilan faidata kam adǝga authorro fǝlejin loktu su botanicalbe bayanjinlan.[18]