Jakarta
| Part of | Jabodetabek  |
|---|---|
| Inception | 22 Ajji 1527 |
| Name | Jakarta, Dki Jakarta, Daerah Khusus Ibukota Jakarta |
| Official name | Jakarta, Jakarta, Batavia, Daerah Khusus Ibukota Jakarta |
| Native label | Jakarta, Jakarta |
| Nickname | The Big Durian, J-Town |
| Short name | DKI Jakarta |
| Demonym | Jakartan, Jakartanais, Jakartanaise, Džakartčan, Džakartčanka |
| Official language | Indonesian |
| Motto text | Jaya Raya |
| Continent | Asia |
| Country | Indonesia |
| Capital of | Indonesia |
| Capital | no value |
| Located in the administrative territorial entity | Indonesia |
| Located in time zone | UTC+07:00, Indonesia Western Standard Time |
| Located in or next to body of water | Java Sea, Ciliwung River |
| Located in/on physical feature | Java |
| Coordinate location | 6°10′31″S 106°49′37″E |
| Office held by head of government | Governor of Jakarta |
| Head of government | Pramono Anung |
| Executive body | Government of Special Capital Region of Jakarta |
| Legislative body | Jakarta Regional House of Representatives |
| Highest judicial authority | Jakarta High Court |
| Member of | World Tourism Cities Federation |
| Owner of | Gelora Bung Karno Stadium, Lebak Bulus Stadium, Jakarta International Stadium, VIJ Stadium |
| Shares border with | Banten, Jawa Barat |
| Language used | Malay trade and creole languages, Petjo, Buru, Fordata, Betawi |
| Significant event | transfer of the capital of Indonesia |
| Present in work | Civilization V |
| Postal code | 10110–14540, 19110–19130 |
| Official website | https://www.jakarta.go.id/ |
| Hashtag | Jakarta |
| Flag | flag of Jakarta |
| Coat of arms | coat of arms of Jakarta |
| Has characteristic | primate city, port city, coastal city |
| History of topic | timeline of Jakarta history |
| Related category | Category:Jakarta-related lists |
| Open data portal | Jakarta Open Data Portal |
| Economy of topic | economy of Jakarta |
| Time of earliest written record | 397 |
| Local dialing code | 021 |
| Statistics Indonesia area code | 31 |
| Vehicle registration plate code | B |
| Category for the view of the item | Category:Views of Jakarta |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Jakarta |
Jakarta də shima bərni kura lardəye Jakarta ye də, shima bərni kura lardə Indonesia ye də, kərmai də kəriye fal'a tilo. Shidə ci kəmaduwu Javabe yala-fətebedən kara, kəriyewa West Javabe-a Bantenbe-a kalangaizəna, kuru yaladən kəmaduwu Javabedə wujin. Jakarta kəlanzəmadə kilomita square 662 (mil square 256) zamzəna, amma nasha kura Jakarta yedə- fatolan Jabodetabek lan notənadə- shima bərni kura kura dunyalan nəm kuranzədə. Nəm nguwu jamaye lan, Greater Jakarta də shima bərni do nəm nguwu jamaye dinalan, nəm nguwu jamaye də miliyon 40 ma kozəna. Jakarta də dawudi siyasabe-a, arzəyibe-a, adabe-a Indonesia ye kuru suronzən cidaramma lardəbe kada mbeji, daudi kura kamfaniwabe, kuru secretariat kungiya lardəwa anəmgədizəna Asiabe (ASEAN) ye mbeji.
Na do kərma dəro Jakarta gultin də, amsoye napsana tən karnuwa badiyaram zaman nowatayen kuru tussuna Sunda Kelapa'a kəllata, ci njiye Sunda Kingdom ye də. Suro saa 1527 lan, naptəramdə sunzə Jayakarta ro faltəna ngawo askərra Demak Sultanateye sha səmowonayen. Dutch East India Company (VOC) də bərni də'a 1619 lan səmowona kuru waltə Batavia ro garzana, shidoni dawudi kərmai VOC ye kuru dare kərmai Dutch ye kərmai kərmai Indonesia ye də'a karnu yakkə'a kozənaro. Ngawo Japanye kəriwu dunyabe kən indimidən bəladə'a səmowonayen kuru Indonesiaye kərmai kəlabe warmajiwo suro saa 1945 yen, bərnidə su Jakarta gozə kuru bərni kura republic bəlinbero wallono.
Kulashi kəla kəltə dunyabe-a bərniwa dunyabe-aye Jakarta'a bərni kura dunyabe ro kalakca. Shima Indonesia ye dawudi kungǝnabe-a kasuwube-a kuru shima bərni kura Southeast Asiabewo. Razəgənzədə nasha kungənaye-a, kasuwu-a, cidawa kasuwube-a, fatowa hawarbe-a, kuru diplomacy dunyabe-an kara. Bərnitə do dawu karnu kən 20th ye lan Jakarta'a faraksə nasha bərni kura ro kalaksəna kuru hijrawu Indonesia ye samma so'a səsangəna.
Jakartadə kaduwu ngəwu ba. Nəm nguwunzadə amma Javaneseye nguwu mbeji, Betawiyeya, Sundaneseyeya, Chineseye Indonesiayeya, kuru hijrawu nasha gade Indonesiaye kadayeya. Təlamma Indonesiayedə shima təlammado gomnatiye kuru təlamma kəndaramma jamayewo, amma ada Betawiyedə tuskatədo fatoyeya, Chineseyeya, Indiayeya, Arabyeya, Europeyeya woktu notoyen wurawono. Jakarta də kaziyi bərniye sambisoro mbeji, surodən nəm nguwu motoye'a, kasam batti'a, njiye njiye'a, cidi'a njiye'a, adəye banazəgə gomnati lardəye shawari bərni kura Indonesia ye də'a Nusantara do East Kalimantan ro kalaktəye gozəna.
Ilmu asalbe
[yasa | usullu yasa]Na do kərma dəro Jakarta lan notəna də su kada mbeji. Loktu mairi Sundabedən, ci kəmaduwunzəbedə Kalapa au Sunda Kalapa lan notəna, ci kəmaduwube kura mairidəbe yala ci kəmaduwu fəte Javabedən.[8] Hawarra Portuguesebe buroyedə ci kəmaduwudə Calapa lan bowozana.[9]
Su Jayakarta də adamen sha Kalapa'a kəriwutə askərra Fatahillah Demak Sultanate ye suro saa 1527 lan gozana, amma su faltə'a də tawatsəgənyi.[8] Sudə "kənasar" au "kənasar kəndo" ro fəlezana; nashawa Europebe buroyedə jili samən-samən Iacarta-a, Xacatra-a, Jacatra-a mbeji.
Ngawo Jayakarta 1619lan səmowonayen, Dutch East India Company (VOC) ye waltə nabtərammadə Bataviaro garzəna, sudə Bataviro manajin, shidoni Dutchye kakanzaro gozanadə.[8] Bataviadə zaman Dutchye kərmai kərmaiyedən faidatin hatta saa 1942 ro saadənan, sa hukuma Japanye bərnidə'a səmowonadəye su bərnidə'a Japanesero falzanadən: Jakaruta Tokubetsu-shi, lit.'Bəla Jakartabe Musanzə'.[8][10] Ngawo kərmai kəlabe Indonesiaye səbandənayen, Jakartadə su bərnidəye noataro wallono.[10]