Gravitation
| Has cause | spacetime curvature, matter  |
|---|---|
| Has effect | fall, gravitational motion |
| Studied by | Newton's law of universal gravitation, General relativity |
| Discoverer or inventor | Isaac Newton |
| Has characteristic | gravitational force, spacetime curvature |
| WordLift URL | http://data.thenextweb.com/tnw/entity/gravity |
| Opposite of | non-gravitational force |
Suro physicsben, gravity (Latinlan gravitas 'weight'[1]), kuru shiga gravitationlan nowotə au kəltəram gravitybe,[2] shidə kəltəram faidaa, shidəwo raktə bayantin kəla duno awoa kamanzaro gərzəyinben.
Shi duno mattǝdǝ ndikate fowowa hydrogenbe kurebe-a kuru rukuna awoa sǝlǝmdǝa suro dunya burobedǝ shima gas hydrogenbedǝ sawudǝ kǝlzǝ shillewuwa sutuluwu. Ngal kura-kuralan adəbe galaxies a kuru clusters a suwudin, adəye səkə gravitydə shima awoa kura-kura suro dunyaben dasagənawo. Gravitydə rangenzə datəgəram ba, amma awowadə cintəzayinnason taasirnzədə dunowaro waljin.
Nəmkərawudə shiga dawari ilmube shiro relativity gultindəbe bayanzəga, shi dəwo Albert Einsteinbe suro saa 1915ben yitagatsəgənadə, shidəwo nəmkərawu gəratəbega fandonzən kəla dungoktə loktua dunyabeyen bayanzəgənadə, shiga awoa ngəwuye samtə kalkalgənyidə shima suwudin. Misal zauro zau kəla kərtə loktu samibedə shima bəla sələmdəwo, shilan abima—nurma—raksə təmoyinba loktu shi bəla sələmdəbe awo wakajindən kozənaro.[3] Attəson yayi, faidawa ngəwuson, gravitydə kalkalro Newtonbe dokanzə universal gravitybedəye somzəna, shidəwo gravitydəga bayanzəgənadə shima duno mattəbe ndikate awoa indibe ndasowoso shidəwo awoa nəmngəwunzabedəga kalkaljin kuru nəmcintə ndikatenzabedəga kalkaljin.
Ilmuwu kimiyabedə dawari ilmube kəla gravityben bayanjinma mazayin suro fasal quantum mechanicsben (quantum gravity),[4] shidəwo gravity-a kuru awoa gade nowata kəla physicsben kəljinma suro fasal isawube falben (dawari ilmube abisobe).[5]
Kəla dunyabe jili dunyabedən, duno gravitybedə dawu tiyibedəro cidajin kuru shiga centrifugal effectsdəwo tiyidəbe kokortəlan cijinmadəbe faljin.[6] Suro adəben, shi gravitydə awoa zahirro nəmkura cin kuru zaumaro faidaa nasha asutəben kəla awoa dəwo nji samibe waves a, lunar tides a kuru zaumaro banazəyin futu yanawube ro. Nǝm kura donyi gravitational ye dǝ faida kada mbeji, banazǝgǝ wuratu kǝskaye ro banazǝyin, diwal donyi gravitropism ye dǝlan, kuru buwo njiye donyi cell multicellular ye dǝa banazǝyin.