Geology
| Subclass of | natural science, Earth science  |
|---|---|
| Facet of | Earth science |
| Name in kana | ちしつがく |
| Is the study of | lithosphere |
| Has characteristic | geologic time scale |
| History of topic | history of geology |
| Practiced by | geologist |
| Entry in abbreviations table | jool., геол. |
Geologydə shima dalami ilmu kimiyabe alagəlabewo shidəwo Dunya-a awoa gade shillewube-a lezənadə, kawu-a shilan gartənadə-a, kuru futu loktuben faltin-a.[1] Sudə Greek kureyedən kedo γῆ (gê) 'dunya' kuru λoγία (-logía) 'kəra, mana'.[2][3] Geology zamanbedə taidazə ilmuwa dunyabe gadeso'a kəlzəna, hydrology kunten. Shidə kimiya nizam dunyabe-a kimiya dunyabe-aro kəllata.
Geologydə bayan kəla futu dunyabe kəla cidinzəyen kuru cidiyanzən kuru futu shi gardəga fasalzənaben bayanzəna. Ilmuwu cidibedə kərazayin kəla awoa kəla kawuben dasagənaben kəla gargamnzaben notə nankaro. Geologydə shima nəmngəwu saa kawuwa na laan təbandindəbe nozə; geochemistry (dalami ilmu cidibe) shima saanza sammaso asujin.[4] Karewa cidabe petrologybe-a, crystallographicbe-a, kuru paleontologybe-a kəltəlan, ilmuwu cidibedə raksa gargam cidibe sammaso ruwozayin. Lamar faldə shima saa dunyabe fəletəwo. Geologydə shaida plate tectonicsbe-a, gargam fafaltə kənəngabe-a, kuru yanawu dunyabe kurebe-a suwudin.
Ilmuwu cidibe sodə zaumaro awoa dunyabe-a futu dunyabe-a kərazana. Ilmuwu cidiye ilmuwu geologistsye duluwu kada faidata shido sidiye fasalnzǝ-a kuru faltǝnzǝ-a asuzaro, suroladǝn cida njim cidibe-a, kawu bayantǝ-a, nzundu geophysicalbe-a, shartǝ kemikalbe-a, bǝlǝm zahirre a kuru numerical modelling-a. Futu zahirro, geologydə faida'a nasha mineral-a hydrocarbon-a kulasta-a kuru faidatə-a, awowa njibe kulastə-a, tajirwa alagəlabe asutə-a, kazəyiya korbe galtə-a, kuru bayanna kəla futu yanawube faltəben kulastə-a. Ilmu cidiye də fannu ilmuye kura, kuru shidə dawudi nzundu cidiye kuru zauro faida'a nasha nzundu cidiye lan.
Karewa cidibe
Sami wofilan letə agogobe: Hawaiilan lava cibbu; suro Badlands, Dakota Anəmye lan; dinar asalbe Venezuelabe; suro karaa kura lardəye, Arizona, US; kuwarz Tibetbe; kawu faltinma, Nunavut, Kanada
Kambo bayanna kəla cidiben təbandində kulashi kəla kareya dunyabe cibbuwaben təbandəna. Meteorites-a awo'a alagəla'a gade dina gadeye-a nza nduwa ilmu cidiye notə kəratin.
Minerals Hawar kura: Mineral Mineralsdə awowa alagəlamen təbandin kuru awowa kəllata shidonyi kemikal fal-falro kəllata kuru tartip atomicbe kalkallo. Awowa amorphousbe doni mineral'a samunzanadə loktu laan mineraloids lan bowotin, amma awowa gade mbeji misallo georgeite-a autunite-a. Awowa laa amorphousbedə futu geologicalben təbandənadə sandiya mineralro gotin shi awo buroyedə mineralro waljiya kawu metamictisationro waljinro.[5]
Mineral wo so awoa zahirye gade-gade mbeji, kuru jarabtə kada mbeji sandi falloso notəro. Mineralsdə ngəwusoro jarabtəwa anyilan asutin. Samfuridə raktə jarabtin:[6]
Launuwa: Mineralsdə laununzaro yakkata. Kambosoro diagnostic amma awo kadawubedə raksə launu mineralbedəga faljin. Streak: Samfurdəga kəla tasa porcelainben kurtəlan tədin. Launu streakbedə banazə mineraldə asutin. Hardness: Shi awo do ne mineral ye sǝkǝ sǝrǝn au sǝrǝn ro raksǝyin ma. Breakage pattern: Mineral də raksə fracture au cleavage fəlejin, buroyedə shima namtə awo kalkal gənyiye, kuru dareyedə shima namtə nasha awo kəllatayen. Luster: Nur do kəla mineralben suluwinma. Misalwanzǝdǝ sandima su-a, lulu-a, waxy-a, dull-a. Specific gravity: shima nəmkura awo laaye. Effervescence: Surodən hydrochloric acid kəla awodəben tətəftə jarabtəro. Magnetism: Surodən subi faidatə subi ngaltə mbeji. Taste: Minerals də taste gade-gade mbeji alamanna halite yeyi (shi do ne manda table yeyi).