Force

Force

concept in physics

Part of	interaction
Has cause	fundamental interaction
Has effect	interaction
Quantity symbol (string)	F
ISQ dimension	${\mathsf {M}}{\mathsf {L}}{\mathsf {T}}^{-2}$
Defining formula	${\boldsymbol {F}}=m{\boldsymbol {a}}$, ${\boldsymbol {F}}={\frac {\mathrm {d} {\boldsymbol {p}}}{\mathrm {d} t}}$
In defining formula	${\boldsymbol {F}}$, ${\boldsymbol {p}}$, $t$, $m$, ${\boldsymbol {a}}$
Quantity symbol (LaTeX)	${\boldsymbol {F}}$
Has characteristic	orientation, scalar magnitude, point
Recommended unit of measurement	newton, kilogram metre per square second
Stack Exchange tag	https://physics.stackexchange.com/tags/forces

Suro ilmu physicsben, dunodə shima cida doni awolaye səkkə nəmcintənzə a faljin au zadənzə faljin, au dunowa gadero kattu, au duno yilyan a safaljin. Suro mechanicsben, dunoye raayiwa jili rattə au gərtə isawube kalkalro sədin. Dalildə shi nəmkura-a zawal-a dunobedə indiso faida, dunodə shima nəmngəwu vectorbewo (duno vectorbe). Duno SI ye də shima newton (N), kuru duno də alama F lan wakiltin.

Dunodə zauro faida'a nasha makaniki kureyedən. Shi raayi dunobedə shima dawu Newtonbe kaidaa təgəndobe yakkə sammasobewo. Jili dunowa ngəwusoro suro makaniki kureben təwandinsodəbe suronzan elastic-a, frictional-a, kəltə-a au dunowa "noata"-a, kuru gravitational-a. Duno kokortəbedə shima torquewo, shidəwo kaso kokortə awobe faljinma. Suro tiyi kura-kuraben, nasha falwoso nasha shitinzǝbedǝro duno sǝkin; dunowa anyi tiyilan samtədə shima kazəyi mashinye suronzəyewo. Suro duno kadaben, duno kəla tiyibedə kuriro waljiya tiyidə kalkaljin.

Suro physics zamanben, suronzən nəmkam ndikate amsobe-a quantum mechanics-a mbejidə, doka-a təgəndosodə walta kalaktəgəna futu dunodəbe letəgəramzən təngatəgənaro. Attəson yayi, asutə dunobe doni mechanics kurebedə faida'a dalilla zahirro.

Fuwutə raayidəbe Falsafawu zaman kureyedə asutə dunoye faidata kəra awowa na fallan nambataye-a təgəndin-a injinna butu-a yen, amma tafakarwu alamanna Aristotle-a Archimedes-a ye taltəwa faida-a ro gozana duno asutəlan. Nasha laa lan, adəye dalilnzədə asutə kamil gənyi kəla loktu laan duno frictionbe notənyiben kuru adəye səkə kururam kəla alamaram təgəndo alagəlaben ba. Taltǝ kuradǝ shima nzasara duno mǝradǝtǝna tǝtǝro, velocity sambisoro faltin yayi. Kambosoro asutə baa kureye kəla təgəndo a kuru dunoaben daji Galileo Galilei a kuru Sir Isaac Newton a sadəna. Shiye asutənzə isawubedən, Newtonbe kaidawa təgəndobe sutuluwuna shidoni saa yar indi kozənaro ngalwotəgənyima.

Badiyaram karnu kən 20yen, Einsteinbe dawari ilmube kəla awolayen cidajinma kalkalro zanzə sutuluwuna loktu nəmkaso nurbe tərayinlan kuruson bayan kəla dunowa gərtə-a inertia-aye suwudinben suwudəna. Bayan zamanbe kəla quantum mechanicsben kuru nzundudəwo raksə awowa sənanadəga kaso nurbedəga suwudin, fiziya awowa sənanabedəye Standard Model sutuluwu dunowa ndikate awowa sənana atomsbedəga kozənaben. Standard Model dəye wono awoa kəltəramma shiro gauge bosons gultində sandima diwal dunowa sutuluwin kuru njittəyinmawo. Kəlakəl diyau bas notəna: tartip duno fulutəben, sandima: duno, electromagnetic, duno ba, kuru gravitational.: 2–10 : 79 Duno-ngəwu awowa sənana fiziyabe asutəbedə loktu 1970sben kuru tawattəgəna kəla electromagneticben. nəmkam ndikate electroweakbe faida'a.