Electromagnetism
| Subclass of |  |
|---|---|
| Part of | Physics |
| Is the study of | electromagnetic interaction, electromagnetic phenomenon |
| History of topic | timeline of electromagnetism and classical optics |
| Stack Exchange tag | https://physics.stackexchange.com/tags/electromagnetism |
Suu lantarkiye Ruwo Manatə Kəra Kambo ruyi Gargam wune Kuru
Warakdǝ gana-tǝliwuna Wikipedia lan, kitawu kərabe kəlanzəlaro Bayan kəla mauduwu adəben təbandin kuru nzundube ganaro, wune Badiyaram kəla electromagnetismben. "Elektromagnetics" də na allan waltə suwudin. Mujalla ilmube nankaro, Electromagnetics (mujalla) wune. "Duno lantarkiye" na adǝro waltǝyin. Duno donyi awowa sənana lan faidatin ma dəro, duno Lorentz ye dəga wune. "Electromagnetic" də na allan waltə suwudin. Kalmadə kuruson electromagnet faidatəro maanazəyin. Suu lantarkiye Solenoid Konnu LantarkiyeMagnetismOpticsGargamKakkadəwaKərabeKomfutabeAwa Konnu lantarkiye Suwuram Fasal lantarkiye Layi lantarkiye Lardə subiye Fasal covariantbe Kimiyawu vte Nasha laa suro jili-jiliben Fiziya
FasalGlossarybe Gargam (loktu) Dalamiwa Fiziya KowobeFiziya AtomikbeFiziya AlabeFiziya kurebeLannu lantarkiyeFiziya cidibeMakanikaFiziya zamanbeFiziya nukəliabeOpticsTermodynamics Kulashi icon gaworam fiziyabe vte Suro ilmu fiziyaben, electromagnetismdə shima awoa sənana ndikate awoa konnu lantərkibe-a kəltayinmawo. Duno electromagneticbedə shima dunowa alagəbe diyaudəbe falnzawo.[1] Shima duno donyi atoms a molecules a kǝltǝna ma. Electromagnetismdə bayanzə kuru kəlzəna awoa yakkə gade-gade amma kəltana sandima konnu latərikibe-a, magnetism-a, kuru optics-a. Suro, electromagnetism lan awoa anyi bayantəna nashaa sənana 3: lantarkibe-a, magnetostatics-a, kuru lantarkibe-a.
Shi duno electromagneticbedə shima awoa kemikalbe-a zahirbe-a kada suro kənənga kullumyen asutinmadəga suwudin. Nəmkam konnu lantərkibe gərtəbe ndikate atomic nuclei a nur konnu lantərkibega atomsodəga na fallin rozəna. Duno lantarkiyedə atom gade-gade kəlzə moleculesro waljin. Hal adəlan, kəltəram magneticbe ndikate spin-a angular momentum-aben loktə magneticbe electronsbedəye faidanzə mbeji nasha kemikal kəltəben; nəmkam jili anyi suro spin chemistryben kəratin. Electromagnetism də faida kada sədin nasha nzundu zamanben: duno lantarkiye tando-a, faltə-a samtə-a; nur-a, kawudo-a, kuru kowo-a kuru asutə-a; fiber optic-a kuru waya ba-a; awowa hangal gojinma; komfuta; lantarkibe; lantarki lan gǝnatǝ; kuru motowa mashinye-a kuru awowa cidajinma-a.
Electromagnetism dəga kəratəna tun zaman kureben kəla bayanna kəla awoa konnu lantərkibe kəla kəngalben kuru awoa konnu lantərkibe dəga kuru awoa magneticbedəga awoa mattəbe ndikate awoa sube sube-a kuru compassbe-aben. Suro karnu 18th a 19th a ilmuwu kimiyabe kəltəram konkomibe lamkate awoa anyibega saudəna kuru lantarkibe cajinzəga kuru lantarkinzəga. Kuruson sandiye fəlezana kəla awoa konnu latərikibe-a subibe-adə kəltana kuru raksa kəlanzaro cistayinma konnu latərikibe wavesdəwo nur turinma suwudin kuru jili gade konnu lantarkibe radiationbe suronzan Gamma-rays a, x-rays a, ultraviolet a, turinma a, radiation infraredbe a, microwaves a kuru radio waves a sammaso.
Zaman kərmabedən, ilmuwu kimiyabe dawari ilmube kəla electromagnetismben fasaltə gozaa kowada sau awowa physics zamanbe suwudinsodəga asutəro, suronzan quantum mechanics a kuru relativity a sammason. Shi dawari ilmube kəla electromagnetismben, musammanno shi məradədəwo hangal gənatəgədə sambisoro faltinbaro waljiya loktu shiga nasha awoa gade-gade təgəndinsoben wutiya (relativistic electromagnetism) kuru shi kaso nurbedə futu awoa tartəgəbedən kara (permeability a kuru permittivity a), banazə shi nəmkam ndikate awoa Einsteinbedəga yitagatsəgəna. electrodynamics (QED) be falzə Maxwellbe equationzəga kalkaljin nəmngəwu awowabega. Suro QEDben, faltəwa suro electromagneticben bayantəna futu awowa gade-gadeben, awowa shiro photons gultində, nəmngəwu nurbe.
Nasha isawuben, lantarki sunobedə sha fannu lantarkibe lan bayantin. Anyi sandima nəmngəwu donyi bayanzana kəla lantarkiye (nasha lantarkiye) kuru magnetic (magnetic field) taasir na-a loktu-a lan.
Duno faida-a Hawar kura: Dunowa faidabe
Kəlakəl lantarkibedə shima filamentwa suro dunya plasmabe adəben waljin. Duno electromagneticbedə shima duno kən indimiwo suro dunowa diyau nowataben kuru shidə rangenzə datəgəram ba.[2] Dunowa gade samma, sandiya dunowa faida-gǝnyiro nowotǝ.[3] (misallo, friction, dunowa kəltəbe) sandiya dunowa diyaudən tuwandin. Duno kuralan, duno duno ba-a duno lantarkiye-adə kəltəram falro kəlzayin shiro electroweak interaction gultin.[4]
Kambo dunowa kəltəram kate atomsbedə sha bayantin duno lantarkiye lamkate atomic nuclei-a electrons-aben. Shi duno electromagneticbedə shiye suro awoa kemikalbe sammason mbeji.
Electromagnetismdə bayanzəna futu karewadə duno gozayin yaye awowa sənana fal-fallan kəllata kuru na de-a. Dunowa andeye asunyiyen loktu "dunotə" au "gərtə" awowa noatabedə jaza intermolecben təbandin.