Diamond
| Subclass of | carbon-silicon family, covalent network solid, native element mineral, allotrope of carbon, gemstone  |
|---|---|
| Has use | diamond industry, gemstone |
| Named after | Invincible |
| Made from material | Carbon |
| Chemical formula | C |
| Streak color | white |
| Mineral fracture | conchoidal fracture |
| Crystal habit | octahedron |
| Crystal system | cubic crystal system |
| Point group | cubic-hexoctahedral |
| Space group | space group Fd-3m |
| Cleavage | {111} |
| IMA status and/or rank | grandfathered mineral (G) |
| IMA Mineral Symbol | Dia |
| Strunz 8th edition (series ID, updated) | I/B.02b |
| Nickel-Strunz 9th edition (updated 2009) | 1.CB.10a |
| Nickel-Strunz '10th ed', review of (9th ed/ 2009 update) | 1.CB.10a |
| Source of material | Africa |
| MCN code | 7104.20.10 |
| Stack Exchange tag | https://physics.stackexchange.com/tags/diamond |
| Unicode character | 💎 |
Diamond də shima awo do ne carbon lan bowotin ma kuru atom nzə də suro awo do ne diamond cubic lan bowotin ma. Diamonddə kəji ba, kazəyi ba, dunoa, cibbu, konnu lantarkiye gojinba, launu ba, kuru suro njiben yijinba. Jili carbonbe gade shiro graphite gultində shima jili carbonbe kemikallan kalkaljinmawo nasha temperature-a pressure-aben, amma diamonddə metastable kuru shiro faltin nəmganalan cidiya kəndaram adəben. Diamond də shilan zauro hardness-a thermal conductivity-a mbeji karewa alagəlabe sammason, karewadəwo faidawa sanyiyaram kura-kuraben faidatinma alamanna karewa kamtəbe-a karewa fəletəbe-a.
Sau tartip atomsbe suro diamondbedə zauro cibbudəbe səkə, awowa kadawube gana laa shiga bannazayin (indi dawunbaro sandima boron a nitrogen a). Naskanzə gana au kadawuwa—alamanna fal suro miliyon lattice atomsben—raksə launu daimonbe liwula (boron), kərnawu (nitrogen), bəntənəs (naskanzə), kəli (radiationro futə), purple, pink, lemun, au kime. Diamond də shiye zauro refractive index nzə mbeji kuru shiye tartə optical nzə zauro nguwu.
Daimon alagəla ngəwuso saa biliyon 1 səta biliyon 3.5 ro saadəna. Ngəwuso kate-kate kilomita 150-a 250-a (mi 93-a 155-a) lan gargatə suro sidiye mantolan, son gana laadə keyi kilomita 800-a (500 mi). Cidiya duno-a kawudo-aben, awoa njiye carbon-a mbejidə minerals kada yizə kuru sandiya diamondlan falzəna. Karəngə adəlan (saa miliyon yer kada səta mewuro saadənan), sandiya cidiro goza suro kau konnuye fəlangtəyen kuru kawu konnuye kimberlites-a lamproites-a lan notənadən gənazaana.
Diamond tandobedə raktə carbon tahirlan wuratin cidiya duno-a nəmkəluwu-aben au gas hydrocarbonben kemikal kawudo gənatəlan (CVD). Daimon alabe-a tandobe-adə ngəwusoro nzundu opticalbe au ngaltə kawudobe faidatəlan gayirtin.
Etymology, buro salakkin faidatǝnzǝ-a kuru kǝltǝnzǝ-a Su diamond də Greek kureye lan gowotə: ἀδάμας (adámas), 'kalkal, faltinba, namtinba, təmtəgənyi', ἀ- (a-) lan, 'gənyi' + Greek kureye: δαμάω (damáō), 'kənasartə, təmtəgə'.[1] Diamonds də buro salakkin India lan asutəna kuru latədə, na do kawu kada karnu kada kozənalan ci kəmoduwu Penner a, Krishna a, Godavari a lan təbandəna də. Diamonds də sha India lan gananzə yayi saa 3,000 nozana amma alamanna saa 6,000 yeyi.[2]
Diamonds də sha gemstones ro gənatəna tun loktu sandiya awo adinbero faidatəyen lardə India kureyedən. Sandiye karewa cidabe lan faidatǝnzadǝ gargam adamganabe kureye lan kara.[3][4] Suro diamond ye də karnu kən 19th lan təra dalil nəm nguwu nzəraye-a, nzunduwa kamtəye-a, ngalwotəgə-a, razəwu dunyabe-a, kuru kampainwa tallaye kənasartəna-a.[9]
Suro saa 1772, ilmuma kimiyabe Faransabe Antoine Lavoisierbe lens faidatə haskenzə kəngalbe kəla daimonben suro sami oxygenben sabsəna, kuru awo shiro konnudə suwudinmadə shima carbon dioxidewo, tawatsəgəna kəla daimondə carbonlan kara.[10] Darelan, suro saa 1797, shi ilmuma kimiyabe Nasarabe Smithson Tennantdə waltə jarabi adəga waltə faraksəgəna.[11] Diamond-a graphite-a wartədə gas tilo sutuluyinro fəlezənadən, shiye kemikal awowa anyibedəga kalkalzəna.[12]