Diabetes mellitus
| Subclass of | glucose metabolism disease, autoimmune disease of endocrine system  |
|---|---|
| Has effect | cataract, peripheral neuropathy, diabetic retinopathy, diabetic nephropathy, diabetic foot |
| Studied by | endocrinology, diabetology |
| Afflicts | Homo sapiens |
| Health specialty | diabetology, endocrinology |
| Symptoms and signs | polyuria, polydipsia, polyphagia |
| Drug or therapy used for treatment | chromium picolinate, voglibose, Insulin Lispro, metformin |
| Possible medical findings | polyuric-polydipsic syndrome |
| Risk factor | maternal smoking |
| Handled, mitigated, or managed by | diabetes management |
| ICD-9-CM | 250 |
Diabetes mellitus, shi donyi diabetes lan notǝna dǝ, shima kasuwa donyi suro lan tuwondin ma, shi donyi suro bu lan shiwur nguwuro waljin ma. Diabetes də zauro zauro fuwujin, [1][2] kuru dalilnzədə shima hormone insulin pancreas ye fulutə au cells tiyiye insulin dəro jawawu yiwo ba.[3] Alama’a donyi Ps yakkǝ: polydipsia (ngudu nguwu), polyuria (ngudu nguwu), kuru polyphagia (nguwu nguwu), kuru nǝm nguwu fulutu kuru kururam ba. Kurunna tədinbaro waljiya, kwasuwadə raksə awowa nəlewabe kada suwudin, surodən kwasuwa cardiovascularbe-a, shim-a, kidney-a, kuru zar tiyibe-a mbeji.[3]
Jili diabetesbe kura-kuradə sandima jili 1-a jili 2-a.[15] Jili donyi zauro nowata dǝ shima jili 2.[16] Kurunna jili 1 ye donyi zauro nowata dǝ shima insulin faltǝ (insulin injection), kuru kurun donyi diabetes ye (alama metformin a semaglutide au tirzepatide) kuru kǝnǝnga faltǝ lan faidata jili 2 ro faidatayin. Kwasa shuwur jili 1dǝ shima yanayi tiyiye awo tiyi kammaye kasuwa kǝriwujinmadǝye beta cells (β-cell) suro pancreasbedǝro bǝtǝrǝm sǝdin, shilan insulin baktǝro dapcin. Shi yanayi adǝ shima tambo lan tuwandin aubiya kǝnǝnga lan tuwandin. Diabetes jili 2 də wajin sa tiyi də insulin ro raksəyin ba ro waljiya, adəye səkə glucose də suro buyen napcin susu cells ye sha njizəyin ro.[17] Nzəralan, kwasa shiwurbedə dalilla gadelan tuwandin, alamanna kəndaaram geneticbe (kwasa shuwurbe monogenicbe alama kwasa shuwur tadabe-a kuru kwasa shuwurbe nəmkurabe-a), kwasuwa shiwurbe pancreas lejinma (alama pancreatitis), au kurunna laa faidatə-a kemikalla laa-a (alama kurun gade faidatəben kunten). faltə).[18]
Am donyi kwasuwa shiwurye mbejiro asuzana dǝ zauro tǝrana suro saa mewu kozǝna dǝyen, suro saa 1990 yen miliyon 200 lan sǝta suro saa 2024 yen miliyon 828 ro cuwudo.[9] Diabetes də am miliyon indi yeyi kərmu saa woson suwudin, kuru reta am do kwasuwadəye sandiya lezəna dəye kəlanza nozanyi.[9] Suro am kurawa tulurben falro lejin, kuru kwasuwa shiwurbe jili 2də kashi 95% kozənaro lejin. Lambawa anyi ba tərana awo buroye təmatəna dəga kozənaro am kurawa miliyon 783 saa 2045 lan.[19] Nəm nguwu kwasuwadəye tərayin, zauro lardəwa fandi gana'a dawu-dawulan, na kərmadə shima dalil kərmuye kən tulurminwo.[9] Rates də kamuwa-a kongawa-a lan samun.[20] Dunyalan awo kəla nəlewa kwasuwa shiwurben cetinmadə ta'adir dola biliyon 760 dolaye saa woson.[21]
Alama-a kuru alama-a
Alama’a kasuwa shuwurye zauro faida’a
Retinopathy-a, nephropathy-a, kuru neuropathy-adə sandima kasuwa shuwurbe suwudinmawo Alama'a kwasuwa shiwurbe nowatadə sandima ngudu ngəwutə-a, ngəwuro collo fəletə-a, nguwuro nguwutə-a, kuru nəmkura fulutə-a.[22][23] Alama’a gade kada donyi tawadǝ ba ma so dǝye wajin, suro lan kǝrǝn, kururam ba, collo/mani kǝji kuru suro lan sǝrǝn dalil Candida infection yen.[23] Am donyi kasuwa dǝye retanza dǝ alamaramnza bawo.[23] Jili 1də tiyinzən fəlejin ngawo loktu kawu lətaribedən, amma jili 2də baditənzə zauro nəmzalum; kam dondi dǝ alamaramnzǝ bawo saa kadaro.[24]
Diabetic ketoacidosis də shima awo do ne lətari lan wajin ma, shi do ne nguwusoro type 1 lan wajin ma, amma type 2 lan wajin, loktu kuruwuro tədin ma au kam do ne β-cell nzə faidajin ba ma.[25] Tiyi ketone ye nguwuro tətandin də alama’a kuru alama’a suwudin, suronzan suro zau, suro zau, yintə acetone ye, yintə zauro duno’a do Kussmaul breathing lan notəna də, kuru loktu zauro zauro hangalye fulutin.[25] Hyperosmolar hyperglycemic də shima awo gade do ne suro lan nguwuro nji bawo, kuru shi do ne hypernatremia lan bowotin də shima hangal faljin kuru waneye coma ro waljin.[26]
Hypoglycemia də shima awo do ne insulin lan faidatin ma kurun diabetes lan faidatin ma.[27] Futu shiro acute gultində alamaram gana laa mbeji misallo zungu-a, tərtə-a, kuru palpitations-a, kuru awoa zauro zauro suronzan asutə ba-a, tuska-a, suro-a, coma-a, kuru kərmu-a mbeji.[27] Hypoglycemic episodes do waltə-waltəyin də, glycemic threshold dəga fulujin shi do alama’a tuwondin ma, ma’ana alama’a gana-gana də fəlejin ba kawu hangal bannatə badijin ro.[27]
Acanthosis nigricans donyi kǝla karayi ye dǝ alamaram insulin ro kǝla kǝljin bawo, shi donyi alamaram kasuwa shuwur ye jili 2 ye.