Conservation of energy

Conservation of energy

conservation law, physical law

Defining formula	$E_{tot,1}=E_{tot,2}$
Stack Exchange tag	https://physics.stackexchange.com/tags/energy-conservation

Shi doka energy gənatəbedəye wono jumla energybe nizam shiro isolated gultindəbedə sambisoro faltinba; shidə loktu ngəwuro gənatəyin gulzana. Suro nizam zakkataben, kaidadəye wono nəmngəwu energybe suro nizamdəben dəga faltin futu energybe nizamdəro gayin au koljinlan. Energy də raktə alaktin ba kuru bannatin ba; attəson, raktə faltin au jili fallan gadero faltin. Misallo, duno kemikalbedə duno kineticbero faltin sa kəska dynamitebe tartiya. Kamye energy jili kada do suro tartəyen suluwuna dəga kəljiya, alamanna kinetic energy a kuru potential energy awoa dəye, kuru kawudo-a kowo-a, kamye fulutə chemical energy ye dəga suwudin suro konnu dynamite yedən.

Zaman kureyedən, energy gənatədə mass gənatədəa gade. Attəson yayi, relativity taganasbedəye fəlezəna shi massdə shiga energy'a letana kuru gafsənzəye E = m c 2 {\displaystyle E=mc^{2}}, shi yaktədəbe nəmngəwu-duno tilo wakiljin, kuru kimiyabe kərmadəbe kurunzən nəmngəwu-duno sammaso gənatəna. Adəye maananzədə shi massdə raktə energyro kalaktəyin, kuru kambiwudəye. Adəga hangal gənatəna suro duno nuclearbe kəltəram atomic nucleiben, na donyi nəmngəwu awowa battibega ngaltən. Kasattəna kəla shi mass-energy equivalencedə faidaro waljin suro kəndagəram zahirben, alamanna sandidəwo waneye dunyalan mbeji ngawo Big Bangben au loktə bəlaa sələmdəbe gərtə Hawkingbe sutuluwinlan.

Kaida kəndobe na fallan kəndolan, duno gənatədə taidazə tawattəyin Noetherbe theoremzəlan dalil loktə gotəkotəbe fasaribe symmetryben; maana, kəla shi doka physicsbedə loktuben faltinba.

Dalil donyi donyi energy gǝnatǝye dǝ shima injin donyi perpetual motion gultin ma dǝ shi donyi buro salak ye dǝ raksǝ mbeji bawo; ma’ananzə, nizam ndaso ma energy diyaye baro waljiya raksə energy kada kornzəro suwudin. Ma'ana energybedən kara, shi energydəga gənatədə raktə kambiwuwaro nəmkam ndikate awoa dunyabedəga namjin. Suro quantum mechanicsben, Noetherbe theoremnzədə notəna shilan faidatə taman təmaatalan, adəbe səkə sambisoro awowa nzəliwobega namtə mowonjinba, amma waniye awowa nzəliwobedəga namtəlan waniye mbeji au asutin kəla gashiptəben.