Communism
Communism (Latin lan communis 'common, universal')[[1]][[2]] shima raayi siyasabe-a razəwube-a shidoni məradənzə naptəram jamabe communist
be koktə, tartip razəwu naptəram jamabe doni kənganti awowa tandobe-a, samtəbe-a, faltəbe-a doni awowa naptəram jamabe məradənzaro yakcinma.[[3]][4]5 Kəndaramma communistyedə shima awo kəlanzəye-a daraja naptəram jamaye-a bawo,[1] kuru dareramman kungəna-a kəriye-a.[7][8][9] Communismdə shiye suro karapka socialistbe kuraben kara.[1]
Communistsdə ngəwusoro kəlanza kəlanzaro kərmaitə məradəzana amma kəla futu adəro kasatsanyi. Adəye nəm gade-gade kate katab nəmkambe nəmkambe-a, nəmkam faltə-a, cidawu kəlanzaro cista-a, kuru nəmkam kəla kəltəbe-a, vanguardist-a, au jamiyya-dəwo kərmai nəmkambe koktə-a fəlejin, shidoni baro waljinro təmatənadə.[10]
Jiliwa siyasa communismbe kada, alama nasha raayiwa kənga ba-a, marantawa raayibe Marxistbe-a (Leniniya fərtəwanzə-a suron mbeji), kuru adin raayibe. Raayiwa anyiye kulashi kəla tartip naptəram jamabe kərmabedə nizam razəwube capitalistbe-a futu karewa tandobe-an fəlangzəna; sandiye kasatsana, daraja naptəram jamaye kura indi mbeji cidiya capitalism yen, nəm kam kate nzayedə, nəm zalumtə, kuru sha faltə naptəram jamaye lan bas sulhu matəyin. proletariat də futu kəlanzaye awo tandoye lan.[11] Jiri gade sodə, daraja feudal ye dəro duno sakkəna, alamanna peasantry so, feudal lords so, au daraja gadeso. Futu adəyen, faltə communistyedə cidawu'a kərmai ro səkkin, kuru kənganti awo'a kadaye'a sədin, awo do ne naptəram jamaye'a futu awo tandoye socialistyero faljin ma.[14][15][16]
Citə Soviet Union ye də shima lardə do Marxism-Leninism lan kara də, socialism də’a zauro letəram razəwu ye Soviet ye də’a kəllataro wallono yayi, malum kadaye kambiwu’a sadəna, futu adə shima lardə do capitalism lardəye ro faidajin.[36][37] Hangal jamaye karnu kən 20th ye lardəwa Marxist-Leninist ye dəga bayantəna kəla shima na kəriwuye kate nəm-kənənga-a nəm-kənənga-ayen.[38] Authors so ye kəla am nguwu cetəyen cidiya kərmai communist ye lan ruwozana kuru nəm nguwu kərmuye, [note 4] [note 5] shi do ne sambisoro kambiwuwa, nəm gade-gade, kuru mauduwuwa gashiptəye suro ilmuwu yen, gargam-a, siyasa-a lan loktu communism-a awo lardəwa Marxist-Leninist ye-a zandezayin lan. Saa 1990s lan, jamiyya Communist ye kadaye kaidawa demokradiyaye gozana kuru kərmaiya am gade gumnatiye'a yaksana, alamanna CPN UML'a Nepal Communist Party'a, sandi do ne demokəradiya jamaye'a Nepal lan banazayin ma.
Kambo karnu kən 20th yedən, nəm nguwu am dunyabe kashi fal-yakkə'a kozəna cidiya gomnati Communistben kasharu. Sandi anyi sandima kərmai jamiyya falye-a, ləman naptə kəlanzabe-a, capitalism-a, cidawa razəgəbe kəriyebe-a, fatowa hawarbe-a, nəmkambe adinbe daptə-a, am adawaye dabtə-a. Soviet Union suro saa 1991 lan wurtənadən, gomnatiwa kadaye kərmai Communistbedə baro codo. Gomnatiwa Communistbe gana laa bas gapsana, alamanna China-a, Cuba-a, Laos-a, North Korea-a, Vietnam-a. North Korea dawun baro, adəye gaska razəgəbe kada kolzəna kuru kərmai jamiyya falye rozəna.[1] Communismye ngawotənzədə dalil razəgə ba'a-a nəmkərmai razəgə-a cidawu suro gomnatiwa Communistbe-a nankaro.[1][34][35]
Communism də futu zamanzəyen, karapka socialistye karnu kən 19th Europe yedən wurazəna, shi done capitalism də cidawu cidaram bərniye'a nəmzalum suwudin wono.[1] Suro saa 1848-yen, Karl Marx-a Friedrich Engels-aye Manifesto Commonismbe fasari bəlin sadəna. Karnu kən 20-midən, gumnatiwa Communistbe Marxism-Leninism-a banazanadə kərmairo isa, [17] [notə 2] buro salakkin Soviet Unionlan fitəna Russiabe saa 1917-lan, daji gədi Europe-a, Asia-a, nashawa gade-a ngawo kəriwu dunyabe kənindimiben.[23] Saa 1920-lan, communismdə jili socialism indi dunyalan nowatadə falro wallono, faldə shima demokəradiya naptəram jamabewo.[24]