Caribbean Sea
.jpeg)
| Part of | American Mediterranean Sea, North Atlantic Ocean  |
|---|---|
| Native label | Mar Caribe, Caribbean Sea, Mer des Caraïbes, Caraïbische Zee, Laman Karibe |
| Drainage basin | Caribbean Sea basin |
| Located in/on physical feature | Caribbean |
| Coordinate location | 15°0′0″N 75°0′0″W |
| History of topic | Caribbean Sea history |
| Related category | Category:Tributaries of the Caribbean Sea, Category:Caribbean islands, Category:Gulfs of the Caribbean Sea, Category:Straits of the Caribbean, Category:Port cities in the Caribbean |
Kǝmaduwu Caribbean ye dǝ[1] shima kǝmaduwu do yala Atlantic ye dǝwo suro tropics do fəte Hemisphere ye dǝlan, shi do anǝm Gulf of Mexico ye dǝlan kara kuru anǝm fǝte kǝmaduwu Sargasso ye dǝlan kara. Sha yalanzən Antilles kuradə sha kəllata yalanzən Cubalan səta Puerto Ricoro sadəna, Antilles ganadə gədinzən Virgin Islandslan səta Trinidad'a Tobago'a sadəna, Anəm Americabe anəmnzən cinjiye Venezuelalan səta cinji Colombiabero sadəna, kuru Central America'a Yucatán Peninsulalan səta fətenzən Mexico sadənadə. Nasha siyasa cidibe doni kuluwu Caribbeanbedə, kərtawa West Indiesbe kada'a nashawa ci kəmaduwube shitinzəye'a suro cidi Americabe də'a Caribbean lan nowotə.
Kǝmaduwu Caribbeanbe dǝ shima kuluwu kura dunyabewo, nǝmkuranzǝ alamanna 2,754,000 km2 (1,063,000 sq mi) yeyi.[2][3] Na do suro kuluwu ye sǝdǝna dǝ shima Cayman Trough, kate Cayman Islands -a Jamaica lan, mita 7,686 (25,217 ft) cidiya kuluwu ye dǝn. Ci kəmaduwu Caribbeanbedə ci kəmaduwuwa kada mbeji: ci kəmaduwu Gonâvebe-a, ci kəmaduwu Venezuelabe-a, ci kəmaduwu Dariénbe-a, ci kəmaduwu Golfo de los Mosquitosbe-a, ci kəmaduwu Pariabe-a, ci kəmaduwu Hondurasbe-a.
Kare koralbe karǝngǝ Soufrièrebe, Saint Luciabe
Kǝmaduwu Caribbeanbedǝ shima kǝmaduwu kura dunyalan kǝn indimiwo, shima kǝmaduwu Mesoamericabewo. Ci kəmaduwu Mexico-a, Belize-a, Guatemala-a, Honduras-ayen kilomita 1,000 (mi 620) ro lejin.
Gargam Hawar kura: Gargam Caribbeanbe
Christopher Columbus suro saa 1492 yen Hispaniola lan zəpkono. Su Caribbeandə Caribslan gowotə, nashadəye falnza amma asal lardəye nowatadə woktudo Europeye kəltanadən dare karni 15medən. Ngawo Christopher Columbus ye Bahamas lan 1492 lan zəfsənayen kuru dare kərtawa laa Caribbean lan səbandənayen, kalma Spainye Antillas də cididəro faidatəna; adəlan fəlangzəna, kuluwu Antillesbedə su gade "Caribbean Sea" təlamma Europebe kadalan nowata ro wallono. Spainye nəm nguwunza nashadən kambiwu ba woktu karnu buroye Europeye sandiya notoyen.
Karnu kən 16th lan, am Europebe nasha Caribbeanbedəro ziyara sadənadə "Kəmaduwu Anəmye" (Kəmaduwu Pacificbe anəm isthmus Panamabe)-a "Kəmaduwu Yalabe" (Kəmaduwu Caribbeanbe yala isthmus faldəbe)-a gayirzana.[5]
Tulum, bərni Mayanbe ci kəmaduwu Caribbeanbe suro kəriye Quintana Roo, Mexicoben
Kǝmaduwu Caribbean ye dǝ jama do Eurasia ye dǝro sha nozǝnyi hatta ngawo saa 1492 yen, do Christopher Columbus nji Caribbean ye dǝro gǝrzǝ layi kuluwu ye Asia ro letaye dǝn. Loktu shimadən, Americasdə am Europebe ngəwunzaso sha nozanyi, amma Vikings soye sandiya karnu kən 10 me lan ziyara sadəna yayi. Ngawo Columbusye jaziradə'a fodunayen, nadə tini na'a ada'a fəteye kadaye zamowona (burolan Spain, kuru dare England'a, Dutch Republic'a, France'a, Courland'a Denmark'a). Ngawo kərtawa Caribbeanbe sonotənayen, kuluwu Caribbeanbedə na kasuwu-a lenəmare-a kuluwube Europebe zauro zauro wallono. Kasuwudəye gana-ganan bəladiya jili Samuel Bellamy-a Blackbeard-a ye matsəna.
Saa 2015 lan nadə nasha kərtawa 22 ye kuru lardəwa 12 ye kalangainza.
Hatta
Kǝmaduwu Caribbeanbe, anǝmgǝdi Gulf Mexicobe Karapka njiye dunyabedəye kalangayya kuluwu Caribbeanbedə futu ishinro bayanzəna:[6]
Yaladən. Diwal karuwabedən - lai na Caletabe (74°15′W) Cuba-a Pearl Point-a (19°40′N) Haitibe-a kəljin. Mona Passage lan - lai do Cape Engaño-a datəgəram Agujereada-a (18°31'N 67°08'W) Puerto Rico ye'a kəljinma. Kalangaiyya gədibe. Point San Diego lan (Puerto Rico) yalaro kəla meridian dəyen (65°39′W) lai fathom 100 ro saadəna, nadən gədi-a anəm-aro, futu kərtawa samma, shoals-a, njiwa kəpkata-a Lesser Antilles yedə suro kuluwu Caribbean ye dəro kəllata amma kuluwu Caribbean ye dəro gənyi. Kawu Trinidad lan səta Baja Point ro saadəna (9°32'N 61°0'W) Venezuela lan. Trinidad-a Tobago-a Barbados-adə kəla cidi falyen yaye, sandiya kəmaduwu Atlanticbedən gozana kəmaduwu Caribbeanbedən gənyi.[7]