Baghdad
| Inception | 762  |
|---|---|
| Official name | بغداد |
| Native label | بغداد |
| Founder | Al-Mansur |
| Official language | Kurdish, Arabic |
| Continent | Asia |
| Country | Iraq |
| Capital of | Iraq |
| Located in the administrative territorial entity | Baghdad Governorate, Kingdom of Iraq, Mandatory Iraq, Baghdad vilayet, Baghdad eyalet |
| Located in time zone | UTC+03:00 |
| Located in or next to body of water | Tigris |
| Coordinate location | 33°18′55″N 44°21′58″E |
| Head of government | Ammar Moussa Kadhum |
| Member of | Creative Cities Network, League of Historical Cities |
| Replaces | Ctesiphon |
| Postal code | 10001–10090 |
| Official website | https://amanatbaghdad.gov.iq |
| Hashtag | Baghdad |
| History of topic | history of Baghdad, timeline of Baghdad history |
| Local dialing code | 1 |
| Category for the view of the item | Category:Views of Baghdad |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Baghdad |
Baghdad də shima bərni kura lardə Iraq ye wo. Shidə ci kəmaduwu Tigrisbe dau Iraqben kara. Bərnidə nəm nguwu ambedə miliyon 8 yeyi. Shidə suro bərni'a do nəm nguwu jamaye'a kura'a suro Middle East ye'a Arab ye'a lan kuru kashi 22% nəm nguwu am Iraq ye də'a sədin. Baghdad də shima dawudi kungənaye-a kasuwuye-a nasha dəye.
Saa 762 AD lan al-mansur ye sha kokkono, na do amsoye napsana zaman Neo-Babylonian ye lan, Baghdad də bərni kura kərmai Abbasid Caliphate yero wallono kuru cidanzə fuwutəye zauro noata ma. Bərnidə dawudi ilmube-a adabe-aro wallono. Adə, ngawo fato'a ilmuye kada'a, House of Wisdom kunten, kuru na kaduwu'a adin kada'a də, sha dunya sammason "Center of Learning" ro suwudəna. Zaman Abbasid ye nguwuso, zaman Islamic Golden Age ye dən, Baghdad də bərni kura dinaye fal kuru Chang'an'a kəla kəljin, dalil nəm nguwu jamiye də miliyon fal ma kozəna. Nguwusoro musko mairi Mongolbe lan bannatəna saa 1258 lan, adəye ngawotə karnuwa kadaro suwudəna dalil kwasuwa ngəwu-a, kərmai faltə-a mairiwa ngəwu-a nankaro. Dare lan, Baghdad də dawudi kərmai Ottoman Iraq ye ro wallono,[1] kərmai kəriyewa Basra-a, Mosul-a, Shahrizor-a ye dəga sədin.[2]
Zaman kəriwu dunyabe kən tilomi yedən, Baghdad də sha bərni kura lardə Iraq ye do mburo walzəna ma dəro sha cado. Iraq də'a mairi kəlanzəye ro 1932 lan asutəna lan, hangal-hangallin su'anzə kureye də'a waltə ciwondo, nasha ada'a Arab ye lan. Loktu kərmai Ba'ath Party yedən, bərnidə loktu fuwutə-a fuwutə-a səwandəna. Attəson yayi, banna kada garre sətana dalil kəriwu Iraqben, shidəwo Iraqro bətərəm saa 2003 lan baditənadə, kuru awoa adabe kadaa kuru kareya adabe kadaa fatsəgəna. Loktu kəriwu bəlin-a kəriwu bəlin-a saa 2013 səta 2017 ro saadənan, shima lardə doni nəm nguwu bətərəm nəmzalumye dunyalan sədinmawo. Attǝson, bǝtǝrǝm adǝ gana-ganan fulutǝna tǝn kǝla kǝriwuwa Islamic State militantbe suro Iraqben suro saa 2017ben, kuru kǝrmagǝro zauro ngǝwu ba. Tun kəriwudə dazənadən, cidawa waltəm gartəbe kada tədin nəlefa suwudinro.
Bərni kura Iraq ye də, Baghdad də shima bərni gomnatiye. Shidə kashi 40% arziyi Iraqbe suwudin. Dawudi kura gargam Islambe, Baghdaddə na mashidiwa gargamye kadaye, kuru cociwa, mandis'a synagogues'a, nəm farak gargam bərnidəye fəlejin. Nawa adinbe jili mashidi al-Kadhimayn a, mashidi Buratha a, na ibadabe Abdul-Qadir Gilani a kuru mashidi Abu Hanifa a sammaso am miliyon kadaye saa woson ziyara sadin. Loktu laan shidə fato am Yewudibe ngəwuye kuru sambisoro am ibadawu Sikhbe Indialan isayinmasoye ziyarazayin.[3] Baghdad də dawudi adabe nashadəye. Bərnyidə fatowa kofibe nankaro zauro nowata.
Su Su Baghdad də kawu Islamro, kuru gədinzəro kambiwu mbeji.[4] Na do bərni Baghdad ye garzəna də am duwu kadaro napsana. Archaeologist ye shaida'a fəlezəna, na'a Baghdad ye də amso'a zamzana kawu Arab ye Mesopotamia'a kəriwuzayin ro saa 637 CE lan, kuru mairi'a kureye kada bərni kuranza də'a dərizə kəlzana.[8]
Ruwowu Arabbe, fərtə su Baghdadbedə kawu Islamro asuzanadə, fərtənzə Persian daubedən mazana.[7] Sandiye maana kada shawarizana, shido zauro nowatadə shima "Alaye co".[7][9] Maləmma zamanbedə ngəwunzaso etymology adəga saraana,[7] shidoni kalmadə Persianbe kəltəram bagh () "ala" kuru dād () "kəna" ro gozənadə.[10][11] Suro Persian kureben awo buro salakbedə boghu lan gotin kuru shidə Indo-Iranian bhag-a Slavic bog "ala"-a leyata. jili dādbe, Sanskrit dāt-a, Latin dat-a kuru banama Nasarabe-a leyata).[7] Nawa gade kada mbeji sunza kalma Persian dawube bagh də'a kəllata, surodən Baghlan-a Bagram-a Afghanistan-a, Baghshan-a Iran-a, Baghdati-a Georgia-a, sandidə fərtə Iranbe fal.
Authors gadeye fərtə sudəye kureye shawari cina, musammanno su Bagdadu au Hudadu shidoni suro Babylonian kureyen mbejidə (alama bag-a hu-a indiso wakiljinlan ruwotəna), kuru su Yewudi Babylonian Aramaicbe na shiro Baghdatha gultində (בגד71][87]. Sudəye shaida dareyedə suro dongur kalangayyayen təbandəna zaman kərmai Merodach-baladan I (karnu kən 12th BC) yen, na doni cuneiform lan Bag-da-du lan fəlezənadə.[19] Malǝmma laaye shawari sadǝna kǝla Aramaicben.[7]
Raayi gade zauro shawariya tənadə shima Baghdaddə shima Bagh-a Dad-a futu Dadan-a, Dedan-a, Dad-a futu Hadad-a, Adad-a lan. Raayi gade Christophe Wall-Romana ye shawari cinadə shima su "Baghdad" də "Akkad" lan gowotə, alama Akkad ye də.