Awole Arogangan
| Sex or gender | male  |
|---|---|
| Father | Agboluaje |
| Position held | Alaafin |
Awole Arogangan də, yimlan shiro Aólè gultin də, shima Alaafin (mai) mairi Oyo ye yala-fəte Yorubaland ye lan, fəte Africa ye lan, saa 1789-1796 lan. Shiye kǝrmainzǝ kǝlanzǝn gǝnyi, kuru nǝmzalǝmdǝ shima dalil dauladǝye wurtǝnzǝ badiyaram karnu kǝn 19th yedǝn suwudǝ.
Kǝnǝnga buroye
[yasa | usullu yasa]Namtə mairiben, Awoledə kasuwu kaliwabe Atlanticbedən zauro cidajin. Loktu laan shiye sawa'anzə'a kəla sharayen səladin jarabkono, amma Baale Apomuye sha dazə kuru azazana, bəla doni nəmzalumdə wakazənadə.[1]
Kərmai
[yasa | usullu yasa][2]Suro saa 1789 lan Awole də sha Alaafin ro karrada, Abiodun do kərmaizə nəlefa-a fuwutə-aro notənadə'a falzəna. Shiye gana laa lan kam gade, Afonja dəga cezəna.[3] Shiye mairi askərraye duno'a waratazəna, amma kərmaizəye yektə kate kazadalawa Oyoye'a waltə səsangəna. Suro saa 1793 lan shiye Baale Apomu ye dəro wari gozəna, shi do maizə Ooni Ife ye dəro cuwoso də. Ifedə nasha askərrayen Oyo'a kozəna yayi, na ruhaniya amma Yorubayedə zauro daraja. Baale də dareram lan kəlanzə'a cezəna kəriwuro tajirwaro, amma Awole ye kəla Ife daraja'a dəyen daraja Alaafin ye də'a zauro bannazəna, kuru shi də buwo-namtəma fəlezəna.[4] Shiye cidi Nupeyedəro bətərəm cina, amma sha kənasartəna. Adə, kərmaizə batti-a, kuru nəmzalum-a laana-adəye wa'aziwunzə faida'adəga kolzəna.[5]
Awole ye gawilmanzə Afonja dəga Are-Ona Kakanfo ro saa 1789 au 1790 lan wallono. Kakanfo də shima komanda askərraye kura mairidəye, amma bərni kura dəro isayinro sha dapsana, kuru adəye səkə riyitənzə siyasaye dəga dabkono. Adǝma sǝtǝnyi, sonyayi. Shiye Kakanfo-a soja-a Iwere ro zuzəna kuru, nadən, sandiro bətərəm gənatəro amariya co, təmanzədən Afonja də bərni ngəlaro faitənadə'a səmoyinba kuru nongutəro waljin.[5] Afonja ye kasattəro waano kuru soja'a Oyo-Ile ro lezəna. Awole ye dareram lan kəlanzə'a cezəna.[6]
Lamintǝ
[yasa | usullu yasa]- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Awole_Arogangan#cite_note-FOOTNOTEAkintoye2014281-1
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Awole_Arogangan#cite_note-FOOTNOTEOgundiran2020366-3
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Awole_Arogangan#cite_note-FOOTNOTEAkintoye2014284-2
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Awole_Arogangan#cite_note-Akinjogbin-4
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Awole_Arogangan#cite_note-FOOTNOTEAkintoye2014282-5
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Awole_Arogangan#cite_note-FOOTNOTEOgundiran2020367-6