Asia

Asia

continent, part of the world, region

Part of	Dunya, Eurasia, Afro-Eurasia, Ostfeste, Afro-Asia
Named after	Asia
Located in/on physical feature	Eastern Hemisphere
Coordinate location	35°0′0″N 108°0′0″E
Coordinates of easternmost point	66°4′48″N 169°39′0″W
Coordinates of northernmost point	81°50′35″N 59°14′22″E
Coordinates of southernmost point	11°0′27″S 122°52′29″E
Coordinates of westernmost point	40°7′30″N 25°39′56″E
Highest point	Mount Everest
Lowest point	Dead Sea
Shares border with	Europe, Africa
Has boundary	boundary between Africa and Asia, Europe and Asia boundaries
Studied by	Asian studies, oriental studies
Top-level Internet domain	.asia
Depicted by	Base of Tiberio (from Pozzuoli)
Geography of topic	geography of Asia
History of topic	history of Asia
Economy of topic	economy of Asia
Demographics of topic	demographics of Asia
Stack Exchange tag	https://opendata.stackexchange.com/tags/asia
Category for maps or plans	Category:Maps of Asia

Asia (/ AY-zhə, UK kuru / AY-shə) shima nasha cidibe kurawo [note 1] [10] [11] dunyalan nəm kura cidibe-a nəm nguwu jamabe-a lan. Nashadə kilomita square miliyon 44 ma kozəna, [note 2] alamanna 30% nasha cidibe sammasoye kuru kashi 8% nasha cidibe sammasoye. Nasha dunyabedə, shidoni tussuna fato am ngəwubewo, [12] shima na kəla furum zamanbe buro salakbewo. Amnzə biliyon 4.7 də kashi 60% nəm nguwu jama dunyabe.

Asiadə cidi Eurasiabedə Europe-a, kuru Afro-Eurasia-adə Europe-a Africa-a indiso yaksana. Futu nowata sammason, gədinzən kəmoduwu Pacific be sha dazəna, anəmnzən kəmoduwu Indiabe, yalanzən kəmoduwu Arcticbe. Kalangai Asiabe-a Europebe-adə gar gargambe-a adabe-a, dalilnzədə awo zahir-a cidibe-a yektə ndi katenzan bawo. Yaktə done amsoye kasatsana də Asia'a gədi Suez Canal ye lan sha Africa'a yekcin; kuru gədi Turkish straitsbedən, kau Uralbe-a kəmoduwu Uralbe-a, kuru anəm kau Caucasusbe-a kuluwu Caspianbe-a Blackbe-a, shiga Europe-a yeksəna.[13]

Asia də kalma nasha gədiye lan gowotə kururam Europe ye lan, Asia də shima nasha kura Eurasia ye Europe'a təluwo. Adə nankaro, Asiadə nasha doni ada'a kəlanzabe kada napsana ada fal yayaktəro, kuru kalangainza Europe'a yedə gana laa nəm kəlanzə'a kuru tən buro salakkin asutənzə kureyedən lezəna. Eurasia 'a continent indiro yaktədə nəmgadegade ada'a gədi-fətebe fəlejin, laadə spectrumlan gadezana.

China'a india'a na'a kasuwube sadəna sandima lardəwa arziyibe kura dunyalan saa 1 lan səta 1800 CE sadəna wo. China də shima duno arziyibe kurawo gargamlan, GDP nzə nguwuwo hatta saa 1500 ro saadənan.[14][15][16] Diwal Silk Roadbedə shima diwal kasuwube gədi-fətebe suro cidi Asiabedən kuru Straits of Malaccadə shima diwal kuluwube kurawo. Asia ye futu razəwu ye fəlezəna kuru nəm nguwu jamaye suro karnu kən 20th ye lan, amma nəm nguwu jamaye də fulutəna.[17] Asiadə shima na tambo adinwa dunyabe ngəwuso adin Buddhism-a, Christianity-a, Confucianism-a, Hinduism-a, Islam-a, Jainism-a, Judaism-a, Sikhism-a, Taoism-a, Zoroastrianism-a, kuru adin gade kada'a.

Asiadə zauro gadezana kate kate nashawanzəyen nasha kaduwuwa-a, ada-a, kor-a, razuwu-a, alaka gargammabe-a, nizam gomnatibe-a men. Kuru shidə kəltəram yanawube kada mbeji shido anəm equatorialben səta sahara konnuwa nasha Fəte Asiabe-a, Dawu Asiabe-a Anəm Asiabe-a men, nashaa kawudo gədibe-a dawu continentalbe-a har nasha kura subarcticbe-a polarbe-a yala Asiabe ro saadəna.

Ilmu asalbe

Kalima "Asia" də suro zaman ngarkimeyen fəlangzənaro təmazana (Hittite: 𒀸𒋗𒉿, romanized: aš-šu-wa) shidoni buro salakkin nasha yala-fəte Anatoliaye basro maanazədə. Kalmadə suro rekodda Hittiteben fəlezəna futu kəlakəl kəriyewa Assuwanbe Troy kunten mai Hittitebe Tudhaliya Iro kəriwuzanadə kənasartənyiro saa 1400 BCEyeyi.[18][19][20] Kakkadəwa Linear B zaman kərmabedə suronzan kalma aswia mbeji (Mycenaean Greek: 𐀀𐀯𐀹 , romanized: a-si-wi-ja), alamanna am na faldən sandiya gozanadəro manajin.[21][22]

Herodotus ye kalmadə anatolia-a kalangai mairi Achaemenid-a məradətəro faidatə, Greece-a Egypt-a gadezəna. Shiye hawarzəna kəla Greek soye Asiadə su kamu Prometheusben bowozanaro gozana, amma Lydiansdəye gulzana sudə Asies, tada Cotysbe, shidoni sudə təlamma Sardisbero cozənadə.[23] Suro hawar Greekben, "Asia" (Ἀσία au Ἀσίη) shima su "Nymph au Titan ila Lydiabe" wo.[24] Iliad də (Greeks kureye Homer ro kəlzana) Phrygians indi kəriwu Trojan ye dəga sunza Asios (ma'ananzə 'Asian');

Kalmadə darelan am Romaye gozana, sandiye sha faidata lardə Asiaye, fəte Anatoliayen karadəro.[27] Ruwotəma buro salakye Asia'a su continent sammayero faidatənadə shima Pliny.[28]