Ashoka
| Sex or gender | kwanga  |
|---|---|
| Country of citizenship | Maurya empire |
| Su suro tǝlam usulu yǝ | अशोक, असोक |
| Date of birth | 304 BCE |
| Place of birth | Patna |
| Date of death | 232 BCE |
| Place of death | Patna |
| Father | Bindusara |
| Mother | Subhadrangi |
| Sibling | Vitashoka |
| Spouse | Tishyaraksha, Karuvaki, Devi, Padmavati, Asandhimitra |
| Child | Kunala, Mahinda, Sangamitta, Tivala, Charumati |
| Relative | Chandragupta Maurya |
| Family | Maurya dynasty |
| Native language | Sanskrit |
| Languages spoken, written or signed | Prakrit |
| Occupation | politician, emperor, bhikṣu |
| Position held | Mauryan Emperor |
| Student of | Upagupta |
| Religion or worldview | Buddhism |
| Head of state | Maurya empire |
| Influenced by | Buddha |
Ashoka (Sanskrit təlamma: [ɐˈɕoːkɐ], IAST: Aśoka; c. 304 ⁇ 232 BCE), [1]sha Ashoka the Great lan nowotə, shima mai Mauryan Emperor Magadhabe kən yakkəmiwo suro lardə Indiabe dən c. 268 səta 232 BCE ro saadənan.kuru mai kən yakkəmedə kərmai Mauryanben. Daulanzədə nasha kura cidi Indiabedə zamzəna, fətenzən Afghanistan kəmayelan səta gədinzən Bangladesh kəmayero saadəna, bərni kuranzədə Pataliputra. Shidə adin Buddhism bǝ banatəma, shiro jaza kəla tartəgə adin Buddhismbe suro Asia kureben sədənaye tina.
Edicts Ashoka ye wono loktu kərmaizə kən uskuye (c. 260 BCE), shiye Kalinga'a kəriwuzəna ngawo kəriwu battiyen. Ashokaye darelan kəlanzəga "dhamma" au hal nəmngalwo bǝ tartəgəro cina, mauduwu kura dokadəye. Ashokabe sharawanzəye fəlezəna ngawo kəriwu Kalingaben saa gana laa, gana-ganan shiga adin Buddhismbero gərzəna. Am kura’a Buddhist ye dəye Ashoka ro stupas kada koksəna, majalis Buddhist ye kən yakkəme dəga banazəna, missionaries Buddhist ye banazəna, kuru bana ngəwu sangha ro cin.
Ashoka ye kəndaramzə mai kura ye də njestəna, amma tun loktu karnu kən 19th ye lan ruwo Brahmi ye dəga asutəna lan, Ashoka də mai kura India ye ro walzəna. Alama kəriye Republic of India ye zaman yedə shima bərni kura bəndiye Ashoka ye də'a gotə. Garegare Ashokabedə, shi Ashoka Chakradə, dawu Alama Lardə Indiaben gotəna.
Futu hawarbǝ
[yasa | usullu yasa]Bayan kəla Ashokaben ruwowanzən tuwandin, ruwowa gade shiga gulzanadə au waneye zamanzəben, kuru adab kurebe, musammanno kitawuwa Buddhistbe.[9] Nashawa anyi ngəwusoro kamanza'a cemizana, amma am gargamma kadaye shaidanza'a kəltəro jarabsana.[10]
Ruwowa
[yasa | usullu yasa]Ruwowa Ashokabedə sandima kərmai mairibe suro cidi Indiabedən wakiltə buro salakbewo.[11] Attəson yayi, ruwowa anyi hangalnza kəla mauduwu dhammaben cedo, kuru bayanna gana kəla lamarra gade kəriye Mauryaben au naptəram jamaben sadin.[10] Kəla mauduwu dhammaben yayi, awo suro ruwowa anyiben dagənadə daraja fuskabero gotinba. Suro kalmawa ilmuma America bǝ John S. Strongben, loktu laan banazəyin kawuliwa Ashokabedə siyasama laaye tartəgəro gotə shidoni məradənzə kəlanzə-a gomnatinzə-a ngəlaro fəletə, kəla awowa gargamye gənatəyen gənyi.[12]
Ruwowa gade gana laaye bayanna kəla Ashokaben sadəna.[10] Misallo, shiye suro karnu kən indimi Junagadhben ruwo kəla Rudradamanben səbandəna.[13] Ruwo laa Sirkap lan təbandənadə kalma fattəgəna "Priyadari" lan baditənadə gulzəna, shidəwo Ashokabe sunzə "Priyadarshi" ro gotənadə tunda shidə təlam Aramaicben karnu kən 3rd BCE lan ruwotənadə, amma adə tawadə ba.[14] Ruwowa gadeso, misallo ruwo Sohgaura copper platebe a kuru ruwo Mahasthan bǝ a, loktu Ashokaben ruwozana maləmma laaye, amma laadə adəga gashiptana.[15]
Gargamma adin Buddhist bǝ
[yasa | usullu yasa]Hawarra kəla Ashoka bǝn ngəwuso gargam Buddhist bǝn kedo, shi dəwo shiga mai kura, mai ngəlaro fəlezənadə.[16] Hawarra anyi suro ruwowa Ashoka bǝ zamanzən gənyilan fəlezana kuru ruwowu Buddhistbe ruwozana, sandidə hawarra kada faidata futu imaninza Ashokaga lezənadə fəlezana. Adǝye sǝkǝ hangal gǝnatǝ mburo walzǝna loktu sandiro bayan gargamye tǝngatǝyin lan.[17] Suro maləmma zamanben, raayiwadə kəla awowa hawarbe anyiga kəla awowa hawarbe ro gotəben səta nashawa gargam bǝ sammaso kasattəro saadəna.[18]
Tarihi Buddhistbe kəla Ashoka bǝn təlam kada mbeji, suronzan təlam Sanskritbe-a, Palibe-a, Tibetanbe-a, Chinesebe-a, Burmesebe-a, Khmerbe-a, Sinhalabe-a, Thaibe-a, Laobe-a, Khotanesebe-a. Legends anyi samma adawa indilan gotin:[19]
ada yala Indiabedə suro kitawuwa təlam Sanskritben gənatəna misallo Divyavadana (surodən awo shiro Ashokavadana gultində mbeji); kuru bayanwa Chinesebe alamanna A-yu Wang Chuan-a A-yu Wang Ching-a.[19] ada Sri Lankabedə kitawuwa təlam Paliben gənatəna, alama Dipavamsa-a, Mahavamsa-a, Vamsatthapakasini-a (sharhi kəla Mahavamsaben), Buddhaghoshabe sharhi Vinaya-a, Samanta-pasadika-a.
Kate adawa indidəben nəmgade-gade kada mbeji. Misallo, ada Sri Lankabedəye faida Ashokabe majalis Buddhistbe kənyakkəmidə sabtəlan duno cina, kuru shiye missionaries kada nasha cintəro zuzənadə, tadanzə Mahinda Sri Lankaro kunten.[19] Attəson yayi, ada yala Indiabedə lamarra anyiga gulzənyi. Awowa gade ada Sri Lankanben təbandinbadə bayanzəna, misallo hawar kəla tada gade sunzə Kunalaben.[20]