Andes
| Native label | Cordillera de los Andes  |
|---|---|
| Mountain range | American Cordillera |
| Located in/on physical feature | South America |
| Coordinate location | 21°49′34″S 66°41′53″W, 16°52′41″S 70°18′5″W |
| Highest point | Aconcagua |
| Significant event | Zonda wind |
| Time period | Mesozoic |
| Category for the view of the item | Category:Views of the Andes |
Andes (/ˈændiːz/AN-deez), kau Andesbe au kau Andeanbe (Spanish: Cordillera de los Andes; Quechua: Anti) sandima kau dunyabe kuruwuwo, cidi kura gozaa kozana cidiya fəte America Anəmyedən. Range də kilomita 8,900 (mi 5,500) nəm kuruwunzə kuru kilomita 200 səta 700 ro saadəna (mi 120 səta 430 ro saadəna) nəm faraknzə (faraknzədə kate latitude 18°S-a 20°S-ayen) kuru datənzə alamanna mita 4,000 (13,000 ft) yeyi. Andes sodə anəmlan səta yalaro lezəna lardəa anəm americabe tulur men: argentina-a, chili-a, bolivia-a, peru-a, ecuador-a, colombia-a, venezuela-a.
Nəm kuruwunza lan, Andes də nasha kadaro yakkata, nasha daudauye sha yakkata. Andes də shima na do plateau kuruwu kadaye wo—laa də bərni kura kura alamanna Arequipa so, Bogota so, Cali so, Medellin so, El Alto so, La Paz so, Merida so, Santiago so Sucre so. Shi Altiplano Plateau dǝ shima dunyalan kǝn indimi wo ngawo Tibetan Plateau yen. Nashawa anyi walta yakkəro yakkata futu yanawuben: Tropical Andes-a, Dry Andes-a, Wet Andes-a.
Andes də shima kau kurawo diya Asiaben. Samno shiro kurawo badə, Argentinabe Aconcaguadə, sami kəmaduwubedən mita 6,961 (22,838 ft) ro cizəna. Shi sami Chimborazobe suro Ecuadorian Andesbedə dawu dunyabedəa cintəzəna na gadeso kəla dunyaben dasawuna so'a kozəna, dalil gəbtəgə equatorialbedə dalil kokortə dunyabe-a nankaro. Dunyalan konnu konnuye zauro kuradə suro Andesben kara, Ojos del Salado kəla kalangai Chile-Argentinaben kunten, shidoni mita 6,893 (22,615 ft) ro saadənadə.
Andes də shiye suro America Cordillera yen kara, kəla kauye (cordillera) shidoni kəla kauye kada gozə kozəna shidoni fəte "shila ngawoye" Americas-a Antarctica-a yedə.
Ilmu asalbe Etymology kalma Andesbedə kəlanzən gashiptəna. Kasadə ngəwusoye shima kalma Quechuaye anti "gədi"lan gowotə[1][1] futu Antisuyulan (Quechuaye "nasha gədiye"),[2] nasha diyau Inca Empireye fal. Laaye shawari sadəna kəla shidə kalma anta (maananzə copper) təlamma Aymara kureyedən.[2]
Kalima cordillera də kalma Spanish ye lan kedo cordel "rope"[3] kuru shilan faidatin su do nasha kada Andes ye kəltana dəro, kuru nasha Andean ye samma so, kuru kəla kauye kəllata nasha fəte continent North America ye-a South America ye-a lan.
Ilmu cidiye
Aconcagua, suro Argentinaben, shima kau shiro kuruwuwo ba suro fəte dunyaben kuru dunyalan diya nizam Himalayanben. Kawu Andes ye də, shima kawu do zauro kuruwu dunyalan, [4] alamanna 7,000 km (4,300 mi) yeyi ro lezəna cidiya fəte South America ye lan, lardəwa tulur ro lezəna. Nəm faraknzədə 200 km (120 mi) lan səta 700 km (430 mi) ro saadəna, cordilleras kada kəllata-a, plateau kura-a, kuru zərəwuwa cidiya kauye-a suronzən mbeji. Samnowa nowata jili Aconcagua də mita 6,961 (gotə 22,838) Argentina lan, Huascarán mita 6,768 (gowo 22,205) Peru lan, kuru Illimani mita 6,438 (gowo 21,122) Bolivia lan fəlezana kəla shi zauro kuruwu dəga. Andes də nasha'a kəndaram dunyabe'a kəndaram'a kada suronzən mbeji, karaa kəliwu'a gədiyedən səta cidi Altiplano'a kuru sami Andes anəmyedə'a ro saadəna. Na'a kəndaramye sharp adəye naptəram amsoye'a fuwutə bərni'a kura kura jili Bogota'a, Cusco'a, La Paz'a Quito'a ye'a zauro lezəna.
Andes də nasha yakkəro yaktin:
Andes Anəmye suro Argentina-a Chile-ayen, anəm Llullaillacoben; Andes dawube suro Bolivia-a Peru-aben; -a Andes yalabe suro Colombia-a, Ecuador-a, Venezuela-a lan. Andes yalabedə dalami yakkəro yakkata. Datəgəram yala Andesbedən, Sierra Nevada de Santa Martadə ngəwusoro, amma sambisoro gənyi, nasha yala Andesbero gotin.[6]
Jazirawa Leeward Antillesbe Aruba-a, Bonaire-a, Curaçao-a, shidoni kuluwu Caribbeanbe ci kəmaduwu Venezuelabedən dasagənadə, buron sandiya cidi njibe cidi yalabe Andes rangebedə wakiljinro təmazana, amma kəra kəla cidiben tədinmadəye fəlezəna nəm kəske jili anyi kate boundax Americabe-a anəm-adə sədinba. Fəska Karibbeanbe.[7]