Accra
| Part of | Ghanaian Coastal Plain  |
|---|---|
| Native label | Nkran, Gɛ, Gaga |
| Demonym | Accran, Accréen, Accréenne |
| Official language | English |
| Continent | Africa |
| Country | Ghana |
| Capital of | Ghana, Greater Accra Region, Gold Coast Colony |
| Located in the administrative territorial entity | Greater Accra Region, Accra Metropolitan District |
| Located in time zone | UTC±00:00, Greenwich Mean Time |
| Located in or next to body of water | Gulf of Guinea |
| Coordinate location | 5°33′22″N 0°11′49″W |
| Office held by head of government | Mayor of Accra |
| Head of government | Elizabeth K.T. Sackey |
| Replaces | Cape Coast |
| Postal code | GA |
| Official website | https://ama.gov.gh |
| History of topic | timeline of Accra history |
| Time of earliest written record | 15. century |
| Local dialing code | 0302, 0302 |
| Category for the view of the item | Category:Views of Greater Accra |
| Category for maps or plans | Category:Maps of Accra |
Accra
[yasa | usullu yasa]Accra (/əˈkrɑː/; Ga: Ga au Gaga; Twi: Nkran; Ewe: Gɛ; Dagbani: Ankara) shima bərni kura lardə Ghana ye kuru bərni kura shiro kurawo ba, ci kəmaduwu Guinea ye anəmyedən kara, shi doni nasha kuluwu Atlantic ye lan kara. Kǝmaduwu.[2][3] Kom-komi 2021 ye lan, bəla kura Accra ye də, 20.4 km2 (7.9 sq mi), nəm nguwu am 284,124, kuru nasha Accra kura də, 3,245 km2 (1,253 sq mi), nəm nguwu am 5,295 in habits. Faidatə noatalan, su "Accra" də kalangai Accra Metropolitan District ye dəro gultin futu kawu saa 2008 ye dəro, loktu do 199.4 km2 (77.0 sq mi) zamzəna dən. Kalangai adə tən buron bəla'a gomnati ganaye 13 ro yakkata: bəla'a kəlanzaye 12 (jumla nəm kuranza: 179.0 km2) kuru Accra Metropolitan District (20.4 km2) fulutənadə, shidoni bəla kura bərni kura lardəye də'a bərni kura'a sədin ma.[5] ] Kalangai adə 199.4 km2 də am 1,782,150 suronzən kom-komi 2021 ye lan,[6] kuru shima bərni kura Ghana ye wo, amma district do cidiya kərmai Accra Metropolitan Assembly ye də (20.4 km2) bərni kura lardəye də'a gadezəna. "Bǝrni Accrabe" Nabtəramma gadegade kəltayen sha gartəna batau fort james Britishye'a, dutch fort crêvecoeur'a (ussher fort)'a, danish fort christiansborg'a, sandiya jamestown'a, usshertown'a christiansborg'a ye lan gartəna, accra də shima bərni kura British Gold coast ye kate 1877'a 1957'a lan kuru zaman zamanyero faltəna. Fasal garbe bərni kura lardəyedə gargam adə'a fəlejin, fasal gar zaman kərmai bəladiyaye karnu kən 19th century lan səta fato'a kura-kura zamanye'a fato'a ngəwu'a ro saadəna.[8] Accra də shima dawudi arziyibe-a cidabe-a nasha Accra kurabedə, kuru shima hanga nasha kura Accra Metropolitan Area (GAMA) yewo,[9] shidoni am miliyon 4 yeyi napsanadə, shi adə nasha kura kən mewun yakkəmi suro Africaben sədin. Suro saa 2020 yen, kəlakəl dunyabe'a bərni'a dunyabe'a kulashiye karapka think tank yedə Accra'a "Gamma-" martawa bərni dunyabero sutuluwuna, adəye fəlezəna nəm duno'a nəm kəltə'a dunyabe'a wurajin.[10]
Gargam
[yasa | usullu yasa]Mairi Accrabe
[yasa | usullu yasa]Mair mai la s
Karapka Gaye kurado Tumgwa lan notənadə Ayi Kushie sandima fuwuma kuru kuluwumen nazaana. Dalil nəm nguwu hijirawu Gayedə nankaro, amma asal Lartehsyedə Akuapem ridgero nabkada.
Buro salakkin, Accra də shima dawudi kasuwube nowata gənyi; dawudi kasuwubedə sandima ci njiye Ada-a Prampram-a, kuru dawudi cidibe Dodowa-a Akuse-a.[20] Fort Portuguesebe buroyedə am bəladəye suro saa 1576 lan wurzana; ngawodən kasuwudə ci kəmaduwuyedən tədin.[21] Dutch ye dare Fort Crèvecœur karəngəye də'a garzana kuru British'a Swedes'a ye James Fort'a Christiansborg'a garzana, dau karnu kən 17th ye lan.[22]
Saa 1646 lan mairidə duno nashaye ro wallono, kasuwu europeye banazə. Attǝson yayi, nǝmngǝla mairi Akwamube dǝro kardaa, shido diwalwa kasuwube suro lardǝbe dǝga sunotinma dǝ. Kambiyi suro saa 1646 yedə kəriwuro wallono loktu Accra ye Larteh ro bətərəm sədənan.[21] Loktu fallin, Accra də kəriwu fatoye sha dunozəgəna.[23]